|
|
|
|
چهارشنبه 17 تير 1405
وقتی دندان عقب پوسیده میشود، بیشتر بیماران با یک پرسش روبه‌رو میشوند: آمالگام یا کامپوزیت؟ آمالگام ترمیم نقرهای قدیمی است که دوام آن در مطالعات بررسی شده و کامپوزیت ترمیم همرنگ دندان است که امروز بیشتر استفاده میشود. در این مقاله تفاوت آمالگام و کامپوزیت را از نظر دوام، پوسیدگی دوباره، ظاهر، ایمنی جیوه، ملاحظات زیستمحیطی و روش انجام مقایسه می‌کنیم و توضیح می‌دهیم چرا پاسخ برای همه یکسان نیست.
آمالگام یا کامپوزیت: پاسخ کوتاه چیست؟
هیچکدام برای همه بهتر نیست. در یک مرور کاکرین، ترمیم آمالگام در دندانهای عقب کمتر از کامپوزیت دچار شکست و پوسیدگی دوباره شد، اما قطعیت شواهد پایین است. کامپوزیت همرنگ دندان است و تراش کمتری لازم دارد و استفاده از آمالگام به دلایل زیستمحیطی و ایمنی رو به کاهش است.
پاسخ به پرسش «آمالگام بهتر است یا کامپوزیت» به این بستگی دارد که برای شما چه چیزی مهم‌تر است و دندان در چه وضعیتی است. نویسندگان مرور کاکرین هم توصیه کردهاند انتخاب میان این دو ماده با تصمیم‌گیری مشترک بیمار و دندانپزشک و با توجه به مقررات محلی انجام شود [1]. برای آشنایی با کل مسیر درمان، راهنمای ترمیم دندان را ببینید.
- آمالگام در شواهد موجود شکست و پوسیدگی ثانویهی کمتری داشته؛ قطعیت این شواهد پایین است.
- در شکستگی ترمیم، تفاوتی میان دو ماده دیده نشده است.
- کامپوزیت همرنگ دندان است و با چسباندن به دندان، تراش کمتری لازم دارد.
- FDA برای گروه‌های پرخطر، مواد بدون آمالگام را توصیه میکند.
- ترمیم آمالگام سالم را نباید بدون دلیل پزشکی برداشت.
تفاوت آمالگام و کامپوزیت در چیست؟
آمالگام از ترکیب جیوه با آلیاژ نقره، قلع و مس ساخته میشود و رنگ نقرهای دارد، اما کامپوزیت مادهای رزینی و همرنگ دندان است که به دندان چسبانده و با نور سخت میشود. تفاوت‌های اصلی آنها در ظاهر، روش انجام، میزان تراش، دوام گزارششده و ملاحظات ایمنی است.
آمالگام حدود نیمی از وزنش جیوه است و مقدار کمی بخار جیوه آزاد میکند [2]. کامپوزیت همرنگ دندان است و پس از قرار گرفتن در حفره با نور سخت میشود [3]. جدول زیر تفاوت‌های اصلی را خلاصه میکند.
مقایسه‌ی آمالگام و کامپوزیت
| معیار |
آمالگام |
کامپوزیت |
| رنگ |
نقرهای |
همرنگ دندان |
| اتصال به دندان |
گیر مکانیکی؛ معمولاً تراش بیشتر |
چسبنده؛ معمولاً تراش کمتر |
| شکست ترمیم در مرور کاکرین |
کمتر |
حدود دو برابر آمالگام؛ قطعیت پایین |
| پوسیدگی ثانویه در مرور کاکرین |
کمتر |
بیشتر؛ قطعیت پایین |
| شکستگی ترمیم |
تفاوت قطعی دیده نشد |
تفاوت قطعی دیده نشد |
| ملاحظه‌ی ایمنی و محیط زیست |
جیوه؛ کاهش جهانی مصرف |
بدون جیوه |
| تعداد جلسات |
معمولاً یک جلسه |
معمولاً یک جلسه |
شواهد علمی دربارهی دوام آمالگام و کامپوزیت چه می‌گوید؟
مرور کاکرین ۲۰۲۱ نشان داد خطر شکست ترمیم کامپوزیت در دندانهای عقب حدود دو برابر آمالگام و خطر پوسیدگی ثانویه نیز بیشتر بوده، در حالی که در شکستگی تفاوتی نبود. این نتایج بر پایه‌ی دو کارآزمایی در کودکان است، قطعیت پایینی دارد و مواد کامپوزیت از آن زمان بهتر شده‌اند.
در این مرور، هشت کارآزمایی تصادفی وارد شدند، اما تحلیل اصلی بر دو کارآزمایی موازی با ۹۲۱ کودک تکیه داشت. خطر نسبی شکست برای کامپوزیت ۱٫۸۹ و برای پوسیدگی ثانویه ۲٫۱۴ گزارش شد، در حالی که خطر نسبی شکستگی ترمیم ۰٫۸۷ بود و تفاوت معناداری نشان نداد. همه‌ی مطالعات خطر سوگیری بالا داشتند، چون رنگ متفاوت دو ماده امکان پنهان‌سازی را از بین می‌برد [1].
مرور سیستماتیک دیگری دربارهی ترمیمهای کامپوزیت دندانهای عقب نشان داد پوسیدگی و شکستگی مهم‌ترین علت‌های شکست هستند و خطر شکست در افراد پرخطر از نظر پوسیدگی و در ترمیم‌هایی که سطوح بیشتری از دندان را می‌پوشانند، بیشتر است [4]. یعنی بخشی از تفاوت دوام، به شرایط بیمار مربوط است نه فقط به نوع ماده.
نکته بالینی
«حدود دو برابر» به معنای خطر نسبی است، نه اینکه نیمی از ترمیمهای کامپوزیت شکست می‌خورند. در فردی با بهداشت خوب و خطر پوسیدگی پایین، ترمیم کامپوزیت درست انجام‌شده می‌تواند سال‌ها کار کند؛ در فردی پرخطر، کنترل پوسیدگی و پیگیری منظم اهمیت بیشتری پیدا میکند.
آیا جیوهی آمالگام برای سلامتی خطر دارد؟
به گفتهی FDA، شواهد موجود نشان نمیدهد آمالگام در جمعیت عمومی اثر نامطلوب سلامتی ایجاد کند، اما برای گروه‌های پرخطر مانند زنان باردار، مادران شیرده، کودکان زیر شش سال و افراد دارای بیماری عصبی یا کلیوی، ترمیم بدون آمالگام توصیه میشود.
آمالگام مقدار کمی بخار جیوه آزاد میکند که از راه ریه جذب میشود. FDA یادآوری میکند که تماس شغلی زیاد با بخار جیوه با اثرات مغزی و کلیوی همراه بوده، اما شواهد کنونی اثر نامطلوب آمالگام را در جمعیت عمومی نشان نمیدهد [2]. در مرور کاکرین نیز دو کارآزمایی، سطح جیوهی ادرار را در کودکان دارای ترمیم آمالگام بالاتر اما پایین‌تر از آستانه‌ی سمی شناخته‌شده گزارش کردند و آسیب بالینی مهم و ثابتی دیده نشد [1].
گروه‌هایی که FDA برای آنها ترمیم بدون آمالگام را توصیه میکند
| گروه |
توضیح |
| بارداری |
زنان باردار، جنین و زنانی که قصد بارداری دارند |
| شیردهی |
مادران شیرده و نوزادان آنها |
| کودکان |
بهویژه کودکان زیر شش سال |
| بیماری زمینه‌ای |
بیماری عصبی یا اختلال عملکرد کلیه |
| حساسیت |
حساسیت شناخته‌شده به جیوه یا فلزات دیگر آمالگام |
چرا استفاده از آمالگام در جهان کم میشود؟
علت اصلی، ملاحظات زیستمحیطی جیوه است. کنوانسیون میناماتا کاهش تدریجی مصرف آمالگام را پیش می‌برد و اتحادیهی اروپا از ابتدای ۲۰۲۵ استفاده از آن را جز در موارد کاملاً ضروری بر اساس نیاز پزشکی خاص بیمار ممنوع کرده است.
مرور کاکرین توضیح می‌دهد که کنوانسیون میناماتا با هدف حفاظت از سلامت انسان و محیط زیست در برابر جیوه، کاهش جهانی مصرف آمالگام را دنبال میکند و مقررات کشورها در این زمینه متفاوت است [1]. در اتحادیهی اروپا، طبق مقررات ۲۰۲۴/۱۸۴۹، از ابتدای ۲۰۲۵ آمالگام برای درمان دندان استفاده نمی‌شود، مگر اینکه دندانپزشک آن را بر اساس نیاز پزشکی خاص بیمار کاملاً ضروری بداند [5].
آیا ترمیمهای آمالگام قدیمی را باید عوض کرد؟
اگر ترمیم آمالگام سالم است، معمولاً نه. FDA برداشتن آمالگام سالم را توصیه نمیکند، مگر اینکه از نظر پزشکی لازم باشد؛ چون برداشتن آن بافت سالم دندان را از بین می‌برد و موقتاً تماس با بخار جیوه را بیشتر میکند. ترمیم معیوب یا پوسیدگی کنار آن، موضوع جداگانه‌ای است.
دلیل‌های FDA روشن است: برداشتن ترمیم سالم به از دست رفتن غیرضروری بافت سالم دندان منجر میشود و در حین برداشتن، تماس با بخار جیوه موقتاً افزایش می‌یابد [2]. اما اگر ترمیم شکسته، لبه‌های آن باز شده یا کنارش پوسیدگی ایجاد شده، جراح دندانپزشک دربارهی تعمیر یا تعویض آن تصمیم میگیرد.
دو ترمیم قدیمی
بیمار الف ترمیم آمالگامی دارد که سال‌ها پیش انجام شده، لبه‌هایش سالم است و دردی ندارد؛ فقط به دلیل رنگ آن می‌خواهد عوضش کند. بیمار ب ترمیم آمالگامی دارد که کنار آن پوسیدگی ایجاد شده است. برای بیمار الف، برداشتن ترمیم سالم بافت دندان را بی‌دلیل کم میکند؛ برای بیمار ب، درمان پوسیدگی و ترمیم دوباره لازم است. تصمیم به وضعیت ترمیم بستگی دارد، نه فقط به جنس آن.
چه زمانی کامپوزیت و چه زمانی آمالگام منطقی‌تر است؟
کامپوزیت برای دندانهای جلو، حفره‌های کوچک تا متوسط، بیمارانی که ظاهر برایشان مهم است و گروه‌های پرخطر از نظر جیوه انتخاب رایج است. آمالگام در جاهایی که هنوز مجاز و در دسترس است، ممکن است در شرایط خاص دندانهای عقب بررسی شود. تصمیم نهایی پس از معاینه گرفته میشود.
- شروع: معاینه و تشخیص پوسیدگی در دندان عقب
- آیا بیمار در یکی از گروه‌های پرخطر FDA است؟
- بله: ترمیم بدون آمالگام مانند کامپوزیت یا گلاس آینومر.
- خیر: ادامه‌ی ارزیابی.
- آیا بخش بزرگی از تاج دندان از دست رفته است؟
- بله: ترمیم غیرمستقیم مانند آنله بررسی میشود.
- خیر: ترمیم مستقیم؛ انتخاب ماده با توجه به ظاهر، خطر پوسیدگی، مقررات محلی و ترجیح بیمار.
معیارهای تصمیم‌گیری
اگر ظاهر مهم است یا بیمار در گروه پرخطر قرار دارد، کامپوزیت انتخاب منطقی‌تری است. اگر خطر پوسیدگی بالاست، هر مادهای انتخاب شود، کنترل پوسیدگی با خمیردندان فلورایددار، کاهش قند و معاینه‌ی منظم اهمیت بیشتری دارد. در هر حالت، تصمیم را با جراح دندانپزشک و با آگاهی از مزایا و محدودیت‌های هر ماده بگیرید.
برای شناخت انواع ترمیم مستقیم و غیرمستقیم و مراحل کامل درمان، مقاله‌ی جامع ترمیم دندان را ببینید.
ترمیم کامپوزیت و آمالگام چگونه انجام میشود؟
هر دو ترمیم معمولاً در یک جلسه و با بی‌حسی موضعی انجام میشوند: بافت پوسیده برداشته میشود، حفره آماده میشود و ماده قرار میگیرد. کامپوزیت لایه‌لایه به دندان چسبانده و با نور سخت میشود و در پایان، شکل و تماس دندان‌ها هنگام بستن دهان تنظیم میشود.
- بی‌حسی — دندان با بی‌حسی موضعی بی‌حس میشود.
- برداشتن پوسیدگی — بافت پوسیده یا آسیب‌دیده برداشته میشود.
- قرار دادن ماده — آمالگام فشرده میشود یا کامپوزیت لایه‌لایه قرار میگیرد.
- سخت کردن — کامپوزیت با نور مخصوص سخت میشود.
- پرداخت — لبه‌های زبر صاف و پرداخت میشوند.
- بررسی بایت — تماس دندان‌ها هنگام بستن دهان تنظیم میشود.
این مراحل در منابع بالینی برای ترمیم مستقیم توضیح داده شده‌اند [3]. پس از ترمیم، حساسیت خفیف دندان و درد لثه شایع است و معمولاً طی یک تا دو هفته کم میشود [3].
نسخه صوتی این مقاله
سوالات متداول
هیچکدام برای همه بهتر نیست. در مرور کاکرین، آمالگام در دندانهای عقب شکست و پوسیدگی ثانویهی کمتری داشت، اما قطعیت شواهد پایین است. کامپوزیت همرنگ دندان است و تراش کمتری لازم دارد. انتخاب به شرایط دندان، خطر پوسیدگی، مقررات محلی و ترجیح شما بستگی دارد.
آمالگام ترمیمی نقرهای است که حدود نیمی از وزنش جیوه است و با گیر مکانیکی در دندان میماند. کامپوزیت مادهای رزینی و همرنگ دندان است که به دندان چسبانده و با نور سخت میشود. تفاوت آنها در ظاهر، میزان تراش، دوام گزارششده و ملاحظات ایمنی است.
دوام کامپوزیت عدد ثابتی ندارد. منابع بالینی طول عمر معمول ترمیم‌ها را ده تا بیست سال ذکر می‌کنند، اما خطر پوسیدگی بیمار و تعداد سطوح ترمیم‌شده نقش مهمی در شکست ترمیم دارند. بهداشت خوب و معاینه‌ی منظم به ماندگاری آن کمک میکند.
به گفتهی FDA، شواهد موجود نشان نمیدهد آمالگام در جمعیت عمومی اثر نامطلوب سلامتی ایجاد کند. اما برای زنان باردار، مادران شیرده، کودکان زیر شش سال، افراد دارای بیماری عصبی یا کلیوی و افراد حساس به فلزات، مواد بدون آمالگام توصیه میشود.
معمولاً نه. FDA برداشتن آمالگام سالم را توصیه نمیکند، مگر اینکه از نظر پزشکی لازم باشد، چون بافت سالم دندان از دست میرود و تماس با بخار جیوه موقتاً بیشتر میشود. اگر ترمیم معیوب است یا کنارش پوسیدگی ایجاد شده، جراح دندانپزشک دربارهی آن تصمیم میگیرد.
دلیل اصلی ملاحظات زیستمحیطی جیوه است. کنوانسیون میناماتا کاهش جهانی مصرف آمالگام را دنبال میکند و اتحادیهی اروپا از ابتدای ۲۰۲۵ استفاده از آن را جز در موارد کاملاً ضروری بر اساس نیاز پزشکی خاص بیمار ممنوع کرده است.
برای دندانهای جلو معمولاً کامپوزیت یا ترمیمهای همرنگ دیگر انتخاب میشوند، چون ظاهر در این ناحیه اهمیت بیشتری دارد و آمالگام نقرهای است. نوع دقیق ترمیم به اندازهی آسیب و وضعیت دندان بستگی دارد.
بله، حساسیت خفیف دندان و درد لثه بعد از ترمیم شایع است و معمولاً طی یک تا دو هفته کم میشود. اگر درد شدید بود و با مسکن بهتر نشد، صورت متورم شد یا ترمیم شکست، با کلینیک تماس بگیرید.
در مرور کاکرین، از نظر شکستگی ترمیم تفاوت قطعی میان کامپوزیت و آمالگام دیده نشد. تفاوت اصلی در شکست کلی و پوسیدگی ثانویه بود که در کامپوزیت بیشتر گزارش شد، آن هم با قطعیت پایین.
FDA برای کودکان، بهویژه کودکان زیر شش سال، مواد بدون آمالگام را در صورت مناسب بودن توصیه میکند. نوع ترمیم دندان کودک به دندان شیری یا دائمی بودن، اندازهی پوسیدگی و همکاری کودک بستگی دارد و پس از معاینه تعیین میشود.
برای اینکه بدانید کدام ماده‌ی ترمیمی برای دندان شما مناسب‌تر است، معاینه لازم است. می‌توانید برای مشاوره نوبت بگیرید یا با کلینیک تماس بگیرید.
رزرو نوبت آنلاین
تماس با کلینیک
دکتر محمدایمان نقشی‌زادیان
جراح دندانپزشک
شماره نظام پزشکی: ۱۴۹۸۶۰
آخرین بازبینی: ۱۷ تیر ۱۴۰۵
منابع
- Worthington HV, Khangura S, Seal K, Mierzwinski-Urban M, Veitz-Keenan A, Sahrmann P, Schmidlin PR, Davis D, Iheozor-Ejiofor Z, Rasines Alcaraz MG. Direct composite resin fillings versus amalgam fillings for permanent posterior teeth. Cochrane Database Syst Rev. 2021;(8):CD005620. Cochrane
- U.S. Food and Drug Administration. Dental Amalgam Fillings (content current as of February 18, 2021). FDA
- Cleveland Clinic. Dental Fillings. Health Library (medically reviewed; last updated May 13, 2024). Cleveland Clinic
- Opdam NJ, van de Sande FH, Bronkhorst E, et al. Longevity of posterior composite restorations: a systematic review and meta-analysis. J Dent Res. 2014;93(10):943-949. PubMed
- Regulation (EU) 2024/1849 of the European Parliament and of the Council amending Regulation (EU) 2017/852 on mercury. Legislative Observatory summary. European Parliament
|
تاریخ بروز رسانی:
8 آبان 1405
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
هزینه درمان ریشه چقدر است؟
پارسا
|
مطالب عالی
حسینی
|
این درمان را میشه بجای پرکردن با ماده سیاه انجام داد؟
امین
|
عالی
زهره صدف
|
امکان داره مراقبتهای پس از کشیدن دندان رو هم بزارید روی سایت
حسین
پاسخ مدیریت:با سلام بله حتما
|
|
|
 چاپ
|
|
مشاهده آدرس
مشاهده آدرس
مشاهده آدرس
