|
|
|
|
دوشنبه 19 امرداد 1405 یکی از رایجترین نگرانیها دربارهی جرمگیری این است که «مینای دندان را میبرد» یا «دندانها را لق میکند». بسیاری از افراد پس از جرمگیری، حساسیت به سرما، فاصلهی بیشتر بین دندانها یا خونریزی لثه را تجربه میکنند و آن را به آسیب جرمگیری نسبت میدهند. در این مقاله براساس شواهد علمی توضیح میدهیم جرمگیری درست چه اثری بر مینای دندان دارد، چرا پس از آن حساسیت ایجاد میشود، فاصلهها و لقی از کجا میآیند، ترمیمها و لمینتها چگونه محافظت میشوند و چه زمانی واقعاً باید نگران بود.
نسخه صوتی این مقاله
آیا جرمگیری به مینای دندان آسیب میزند؟
جرمگیری درست با دستگاه اولتراسونیک یا ابزار دستی، مینای سالم دندان را بهطور قابلتوجه آسیب نمیزند. در مطالعات آزمایشگاهی، مینا فقط اندکی تحتتأثیر قرار گرفت. حساسیت پس از جرمگیری معمولاً موقت است و از نمایان شدن سطح ریشه پس از برداشتن جرم ناشی میشود، نه از برداشتن مینا.
در یک مطالعهی آزمایشگاهی، جرمگیری اولتراسونیک و پولیش با پودر، زبری همهی سطوح را افزایش دادند، اما مینا فقط اندکی تحتتأثیر قرار گرفت؛ بیشترین تغییر در سطح ترمیمهای کامپوزیتی و مرز ترمیم با دندان دیده شد [1].
برای آشنایی کامل با جرمگیری و بهداشت دهان، راهنمای جرمگیری و بهداشت دهان را ببینید.
- جرمگیری درست مینای سالم را از بین نمیبرد.
- حساسیت پس از جرمگیری عمقی در حدود نیمی از بیماران دیده شد و موقت است.
- فاصلهی بین دندانها اغلب جای جرم برداشتهشده است.
- لقی ناشی از بیماری لثه است، نه جرمگیری.
- ترمیمهای کامپوزیتی و مرز آنها حساسترند.
جرمگیری چگونه انجام میشود؟
در جرمگیری، دندانپزشک با دستگاه اولتراسونیک که با لرزش و جریان آب کار میکند و در صورت نیاز با ابزار دستی، جرم و پلاک را از سطح دندان و زیر لبهی لثه برمیدارد. سپس سطح دندان پولیش میشود تا صاف شود و پلاک کمتر بچسبد.
مرور کاکرین جرمگیری و پولیش روتین را برداشتن پلاک، جرم، بقایا و رنگ از سطح تاج و ریشهی دندان تعریف میکند [2]. هدف، برداشتن رسوب است، نه تراشیدن دندان؛ جرم روی سطح مینا نشسته و با لرزش دستگاه از آن جدا میشود.
شواهد دربارهی اثر جرمگیری بر مینا
مطالعات آزمایشگاهی نشان میدهند جرمگیری اولتراسونیک زبری مینا را اندکی افزایش میدهد، اما مینا در مقایسه با سایر سطوح کمتر تحتتأثیر قرار میگیرد. پولیش پس از جرمگیری این زبری را کاهش میدهد. مرورهای بالینی عارضهی جدی ناشی از جرمگیری منظم گزارش نکردهاند، هرچند عوارض بهطور نظاممند اندازهگیری نشدهاند.
در مطالعهی آزمایشگاهی بابینا و همکاران، مینا کمترین تغییر را داشت، در حالی که سطح کامپوزیت و مرز کامپوزیت با مینا و سمان تغییر بیشتری نشان داد؛ پولیش با پودر هوا در برخی کامپوزیتها زبری بیشتری از جرمگیری اولتراسونیک ایجاد کرد [1]. مرور کاکرین یادآوری میکند که مطالعات بالینی موجود، عوارض جانبی جرمگیری را اندازهگیری نکردهاند [2].
چرا دندانها پس از جرمگیری حساس میشوند؟
جرم مثل پوششی روی سطح ریشهی نمایان قرار میگیرد. پس از برداشتن آن، سطح ریشه در معرض سرما و گرما قرار میگیرد و حساسیت ایجاد میشود. این حساسیت معمولاً در ۱ تا ۳ هفتهی اول بیشتر است و سپس کم میشود. خمیردندان ضدحساسیت کمک میکند.
مرور سیستماتیک فونترویل و همکاران نشان داد حساسیت ریشه پیش از درمان لثه در ۹ تا ۲۳ درصد و پس از جرمگیری عمقی زیر لثه در ۵۴ تا ۵۵ درصد بیماران وجود داشت؛ شدت آن ۱ تا ۳ هفته پس از درمان بیشتر شد و سپس کاهش یافت. نویسندگان توصیه کردند بیماران پیش از درمان از احتمال آن مطلع شوند [3].
- خمیردندان ضدحساسیت
- مسواک نرم و حرکات آرام
- پرهیز موقت از نوشیدنی بسیار سرد یا داغ
- مراجعه اگر حساسیت پس از چند هفته ادامه یافت
چرا پس از جرمگیری فاصله بین دندانها بیشتر به نظر میرسد؟
جرم اغلب فضای بین دندانها و لبهی لثه را پر کرده است. وقتی برداشته میشود، فضایی که در اثر تحلیل لثه و استخوان ایجاد شده بود، دیده میشود. همچنین با کاهش التهاب، لثهی متورم جمع میشود. این فاصلهها نتیجهی بیماری لثهاند، نه جرمگیری.
بیماری لثه بسیار شایع است و براساس مطالعهی بار جهانی بیماریها، بیش از یک میلیارد نفر در جهان به پریودنتیت شدید مبتلا هستند [4]. در این بیماری، لثه و استخوان بهتدریج تحلیل میروند و جرم ممکن است این تغییر را پنهان کند.
آیا جرمگیری دندانها را لق میکند؟
نه. لقی دندان از تحلیل استخوان در اثر بیماری لثه ایجاد میشود. جرم گاهی مثل اتصالی میان دندانهای لق عمل میکند و پس از برداشتن آن، لقی قبلی بیشتر احساس میشود. با کنترل التهاب پس از جرمگیری، لقی خفیف ممکن است در هفتههای بعد کمتر شود.
اگر پس از جرمگیری احساس لقی دارید، این نشانهی وجود بیماری لثه است که باید درمان شود، نه دلیلی برای پرهیز از جرمگیری. رها کردن جرم، بیماری لثه را پیشرفت میدهد و ممکن است به از دست رفتن دندان منجر شود.
خونریزی لثه پس از جرمگیری
خونریزی خفیف لثه هنگام و چند روز پس از جرمگیری، بهویژه وقتی لثه ملتهب بوده، طبیعی است و با ادامهی مسواک و تمیز کردن بین دندانها کم میشود. خونریزی شدید یا پایدار بیش از یک هفته نیاز به معاینه دارد.
برداشتن جرم، منبع التهاب را حذف میکند و با مراقبت روزانه، لثه سالمتر و خونریزی کمتر میشود. متاآنالیز ۲۰۲۶ نشان داد آموزش تقویتشدهی بهداشت دهان و مسواک برقی، خونریزی لثه را کاهش میدهند [5].
ترمیمها، لمینت و روکش؛ نکات جرمگیری
ترمیمهای کامپوزیتی، لمینت و روکشها در برابر جرمگیری و پولیش حساستر از مینای طبیعیاند. دندانپزشک با انتخاب نوک مناسب، تنظیم قدرت دستگاه و پولیش ملایم، از آسیب به سطح و مرز آنها جلوگیری میکند. پیش از جرمگیری، وجود لمینت یا ایمپلنت را اطلاع دهید.
در مطالعهی آزمایشگاهی، سطح کامپوزیت و بهویژه مرز کامپوزیت با دندان، بیشترین افزایش زبری را پس از جرمگیری و پولیش داشتند و میزان آن به نوع کامپوزیت بستگی داشت [1]. این یافته اهمیت انتخاب روش مناسب برای هر سطح را نشان میدهد.
جرمگیری نکردن چه خطرهایی دارد؟
جرمی که برداشته نشود، محل تجمع باکتری است و التهاب لثه را تداوم میدهد. در افرادی که مستعدند، این التهاب ممکن است به پریودنتیت، تحلیل استخوان، لقی و از دست رفتن دندان برسد. خطر جرمگیری نکردن بهمراتب بیشتر از عوارض موقت جرمگیری است.
مطالعهی بار جهانی بیماریها ۲۰۲۳ نشان داد تعداد افراد مبتلا به بیماریهای اصلی دهان در جهان به حدود ۳٫۷۳ میلیارد نفر رسیده و پیشرفت جهانی در کاهش این بار کند است [6]. مراقبت پیشگیرانه، از جمله جرمگیری در صورت نیاز، بخشی از کاهش این بار است.
آیا جرمگیری مکرر ضرر دارد؟
جرمگیری با فاصلهای که دندانپزشک براساس نیاز تعیین میکند، ضرری ندارد. جرمگیری بیش از نیاز هم فایدهی اضافی ندارد. در بزرگسالان سالم، جرمگیری ۶ و ۱۲ ماهه تفاوت مهمی در التهاب لثه نداشت؛ بنابراین فاصله باید براساس خطر تعیین شود.
این یافته از مرور کاکرین است [2]. راهنمای NICE هم فاصلهی معاینه را بین ۳ تا ۲۴ ماه و براساس خطر هر فرد توصیه میکند [7].
مراقبتهای پس از جرمگیری
پس از جرمگیری، مسواک را با مسواک نرم ادامه دهید، بین دندانها را روزانه تمیز کنید، در صورت حساسیت از خمیردندان ضدحساسیت استفاده کنید و تا چند ساعت از نوشیدنیهای رنگی مثل چای و قهوه کمتر استفاده کنید. حساسیت و خونریزی خفیف معمولاً در چند روز تا چند هفته کم میشود.
- مسواک نرم دو بار در روز
- نخ دندان یا برس بیندندانی
- خمیردندان ضدحساسیت در صورت نیاز
- کاهش موقت چای، قهوه و سیگار
- مراجعه در صورت حساسیت یا خونریزی پایدار
سرویس سلامت ملی بریتانیا مسواک دو بار در روز به مدت حدود ۲ دقیقه و تف کردن خمیردندان بدون آب کشیدن را توصیه میکند [8].
چه زمانی باید پس از جرمگیری نگران شد؟
اگر حساسیت پس از چند هفته کم نشده یا بیشتر شده، درد خودبهخود یا شبانه دارید، خونریزی شدید یا بیش از یک هفته ادامه دارد، تورم یا جوش روی لثه ایجاد شده، یا لبهی ترمیم یا لمینت تیز شده یا جدا شده است، برای معاینه مراجعه کنید.
- حساسیت پایدار یا رو به افزایش پس از چند هفته
- درد خودبهخود یا شبانه
- خونریزی شدید یا بیش از یک هفته
- تورم یا جوش روی لثه
- آسیب یا جدا شدن ترمیم یا لمینت
حساسیت پس از جرمگیری عمقی معمولاً پس از چند هفته کاهش مییابد [3]؛ اگر این روند دیده نشود، ممکن است علت دیگری مثل پوسیدگی، ترک یا مشکل عصب وجود داشته باشد که بررسی لازم دارد. درد شبانه یا خودبهخود هیچوقت نشانهی طبیعی پس از جرمگیری نیست.
سوالات متداول
جرمگیری درست مینای سالم را بهطور قابلتوجه آسیب نمیزند. در مطالعات آزمایشگاهی، مینا فقط اندکی تحتتأثیر قرار گرفت.
چون سطح ریشه که زیر جرم پوشیده بود نمایان میشود. این حساسیت معمولاً در ۱ تا ۳ هفتهی اول بیشتر است و سپس کم میشود.
نه. لقی از بیماری لثه است؛ جرم گاهی دندانهای لق را به هم متصل نگه میدارد و پس از برداشتن، لقی قبلی احساس میشود.
فاصله قبلاً به دلیل تحلیل لثه وجود داشته و جرم آن را پر کرده بود.
جرمگیری با فاصلهی مناسب ضرری ندارد. عوارض رایج مثل حساسیت و خونریزی خفیف موقتاند.
لمینت و ترمیمها حساسترند، اما با انتخاب روش مناسب آسیبی نمیبینند. وجود لمینت را پیش از جرمگیری اطلاع دهید.
خونریزی خفیف چند روز اول طبیعی است. خونریزی شدید یا بیش از یک هفته نیاز به معاینه دارد.
مسواک نرم، تمیز کردن بین دندانها، خمیردندان ضدحساسیت در صورت نیاز و کاهش موقت چای، قهوه و سیگار.
جرمگیری با فاصلهای که براساس نیاز تعیین شود، مینا را نازک نمیکند. جرمگیری بیش از نیاز هم فایدهی اضافی ندارد.
کلینیک دندانپزشکی حضرت زهرا (س) در خیابان شریعتی، روبهروی بلوار میرداماد، خدمات جرمگیری و بهداشت دهان ارائه میدهد.
دکتر محمدایمان نقشیزادیان
جراح دندانپزشک
شماره نظام پزشکی: ۱۴۹۸۶۰
آخرین بازبینی: ۱۹ مرداد ۱۴۰۵
منابع
- Babina K, Polyakova M, Sokhova I, et al. The Effect of Ultrasonic Scaling and Air-Powder Polishing on the Roughness of the Enamel, Three Different Nanocomposites, and Composite/Enamel and Composite/Cementum Interfaces. Nanomaterials (Basel). 2021;11(11):3072. DOI
- Lamont T, Worthington HV, Clarkson JE, Beirne PV. Routine scale and polish for periodontal health in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2018;12(12):CD004625. DOI
- von Troil B, Needleman I, Sanz M. A systematic review of the prevalence of root sensitivity following periodontal therapy. J Clin Periodontol. 2002;29 Suppl 3:173-7. DOI
- Wu L, Huang CM, Wang Q, Wei J, Xie L, Hu CY. Burden of severe periodontitis: new insights based on a systematic analysis from the Global Burden of Disease Study 2021. BMC Oral Health. 2025;25(1):861. DOI
- Suvan J, Van der Weijden GA, Slot DE, et al. Management of Dental Biofilm-Induced Gingivitis: Oral Hygiene Instruction, Behavioural Strategies and Self-Performed Mechanical Oral Hygiene-A Systematic Review and Meta-Analysis. J Clin Periodontol. 2026. DOI
- GBD 2023 collaborators. Global and regional progress towards reduced burden of oral conditions between 2019 and 2023: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2023. Lancet Public Health. 2026;11(9):e630-e641. DOI
- National Institute for Health and Care Excellence. Dental checks: intervals between oral health reviews. Clinical guideline CG19. NICE
- NHS. How to keep your teeth clean (page last reviewed 30 June 2025). NHS
|
تاریخ بروز رسانی:
22 آبان 1405
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
چاپ
|
|