جرمگیری و بهداشت دهان

شنبه 13 تير 1405
جرم‌گیری و بهداشت دهان پایه‌ی سلامت دندان‌ها و لثه‌اند. پلاک میکروبی که هر روز روی دندان‌ها تشکیل می‌شود، اگر با مسواک و تمیز کردن بین دندان‌ها برداشته نشود، به جرم تبدیل می‌شود؛ رسوبی سفت که فقط با جرم‌گیری حرفه‌ای پاک می‌شود و محل تجمع باکتری‌ها و شروع التهاب و بیماری لثه است. در این راهنمای کامل، براساس مرورهای کاکرین، راهنمای NICE و توصیه‌های سرویس سلامت ملی بریتانیا توضیح می‌دهیم جرم چیست، جرم‌گیری چگونه انجام می‌شود، هر چند وقت یک‌بار لازم است، آیا به مینا آسیب می‌زند، چه تفاوتی با بروساژ دارد، روش صحیح مسواک زدن و نخ دندان چیست و خدمات جرم‌گیری و بهداشت دهان کلینیک دندانپزشکی حضرت زهرا (س) در تهران شامل چه مواردی است.
فهرست مطالب

نسخه صوتی این راهنما

جرم‌گیری دندان چیست؟

جرم‌گیری دندان برداشتن حرفه‌ای جرم، یعنی پلاک میکروبی سفت‌شده، و پلاک از سطح دندان‌ها و زیر لبه‌ی لثه با دستگاه اولتراسونیک یا ابزار دستی است. جرم با مسواک پاک نمی‌شود و اگر باقی بماند، التهاب لثه را تداوم می‌دهد و ممکن است به بیماری پیشرفته‌ی لثه منجر شود.

مرور کاکرین جرم‌گیری و پولیش روتین را برداشتن پلاک، جرم، بقایا و رنگ از سطح تاج و ریشه‌ی دندان تعریف می‌کند که با نام‌هایی مثل پروفیلاکسی یا برداشتن حرفه‌ای پلاک هم شناخته می‌شود [1].

جرم‌گیری بخشی از مراقبت دوره‌ای دندانپزشکی است و در کنار بهداشت روزانه‌ی دهان، یعنی مسواک و تمیز کردن بین دندان‌ها، معنا پیدا می‌کند. بدون مراقبت روزانه، جرم دوباره و سریع تشکیل می‌شود.

  • جرم با مسواک پاک نمی‌شود؛ جرم‌گیری حرفه‌ای لازم است.
  • فاصله‌ی جرم‌گیری فردی است: بین ۳ تا ۲۴ ماه براساس خطر.
  • جرم‌گیری درست مینای سالم را از بین نمی‌برد.
  • مسواک دو بار در روز، حدود ۲ دقیقه، با خمیردندان ۱۳۵۰ ppm.
  • تمیز کردن روزانه‌ی بین دندان‌ها با نخ یا برس بین‌دندانی.
  • بیش از یک میلیارد نفر در جهان پریودنتیت شدید دارند.

جرم‌گیری همیشه با معاینه همراه است؛ چون نیاز به جرم‌گیری، نوع آن (سطحی یا عمقی) و فاصله‌ی مراجعه‌ی بعدی، فقط پس از بررسی لثه‌ها و دندان‌ها مشخص می‌شود. در افرادی که بیماری لثه دارند، جرم‌گیری بخشی از درمان است، نه فقط یک مراقبت زیبایی.

چرا جرم‌گیری و بهداشت دهان اهمیت دارد؟

بیماری‌های دهان، از جمله پوسیدگی و بیماری لثه، شایع‌ترین بیماری‌های انسان‌اند. بیماری شدید لثه بیش از یک میلیارد نفر را در جهان درگیر کرده و ممکن است به لقی و از دست رفتن دندان منجر شود. جرم‌گیری در صورت نیاز و بهداشت روزانه‌ی دقیق، پایه‌ی پیشگیری از این بیماری‌هاست.

براساس مطالعه‌ی بار جهانی بیماری‌ها ۲۰۲۱، شیوع استانداردشده‌ی پریودنتیت شدید حدود ۱۲٫۵ درصد بود و تعداد مبتلایان از ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۱ حدود ۹۲ درصد افزایش یافت که بیشتر ناشی از رشد و سالمندی جمعیت بود [2]. مطالعه‌ی بار جهانی بیماری‌ها ۲۰۲۳ هم تعداد افراد مبتلا به بیماری‌های اصلی دهان را حدود ۳٫۷۳ میلیارد نفر برآورد کرد و پیشرفت جهانی را برای رسیدن به اهداف ۲۰۳۰ سازمان جهانی بهداشت ناکافی دانست [3].

پیشگیری از بیماری‌های دهان، علاوه بر حفظ دندان‌ها، به راحتی جویدن، صحبت کردن، زیبایی لبخند و اعتمادبه‌نفس کمک می‌کند. بسیاری از این بیماری‌ها با اقدامات ساده و منظم، یعنی مسواک، تمیز کردن بین دندان‌ها و معاینه‌ی دوره‌ای، قابل پیشگیری‌اند.

جرم دندان چیست و چگونه تشکیل می‌شود؟

جرم از سفت شدن پلاک میکروبی با مواد معدنی بزاق ایجاد می‌شود. پلاک نرم که با مسواک برداشته نشود، به‌تدریج سخت می‌شود و به سطح دندان می‌چسبد. جرم معمولاً پشت دندان‌های جلوی پایین و سطح بیرونی دندان‌های آسیای بالا، نزدیک مجاری بزاق، بیشتر دیده می‌شود.

جرم سطح ناهمواری دارد که پلاک بیشتری روی آن می‌چسبد و تمیز کردن را دشوارتر می‌کند. مرور کاکرین نشان داد جرم‌گیری منظم مقدار جرم را کاهش می‌دهد و جرم‌گیری ۶ ماهه در این زمینه کمی مؤثرتر از ۱۲ ماهه بود [1]. سرعت تشکیل جرم در افراد مختلف متفاوت است و به ترکیب بزاق، کیفیت مسواک زدن و سیگار بستگی دارد.

جرم به‌خودی‌خود سخت و بی‌جان است، اما سطح آن پوشیده از پلاک زنده است. همین پلاک، با تحریک لثه، التهاب را ایجاد می‌کند. بنابراین برداشتن جرم، شرایط را برای تمیز کردن مؤثر پلاک در خانه فراهم می‌کند.

نشانه‌های نیاز به جرم‌گیری

خونریزی لثه هنگام مسواک یا نخ دندان، رسوب سفت زرد، قهوه‌ای یا سیاه روی دندان‌ها، بوی بد دهان پایدار، قرمزی و تورم لثه، احساس زبری سطح دندان‌ها و تغییر رنگ ناشی از چای، قهوه یا سیگار از نشانه‌های رایج نیاز به جرم‌گیری‌اند.

  • خونریزی لثه هنگام مسواک یا نخ دندان
  • رسوب سفت زرد، قهوه‌ای یا سیاه
  • بوی بد دهان پایدار
  • قرمزی یا تورم لثه
  • زبری سطح دندان‌ها
  • تغییر رنگ دندان‌ها

سرویس سلامت ملی بریتانیا قرمزی لثه و طعم بد را از نشانه‌هایی می‌داند که در کنار دندان‌درد، مراجعه به دندانپزشک را لازم می‌کنند [4].

بسیاری از افراد جرم را به‌صورت لکه‌ی زرد یا قهوه‌ای پشت دندان‌های جلوی پایین می‌بینند. جرم زیر لثه معمولاً دیده نمی‌شود و فقط در معاینه یا رادیوگرافی مشخص می‌شود؛ به همین دلیل، معاینه‌ی دوره‌ای حتی بدون نشانه اهمیت دارد.

التهاب لثه و بیماری پیشرفته‌ی لثه

التهاب لثه (ژنژیویت) مرحله‌ی اولیه و برگشت‌پذیر بیماری لثه است که با قرمزی، تورم و خونریزی لثه مشخص می‌شود. اگر درمان نشود، در برخی افراد به پریودنتیت تبدیل می‌شود؛ یعنی تحلیل لثه و استخوان نگه‌دارنده‌ی دندان، پاکت‌های عمیق، لقی و در نهایت از دست رفتن دندان.

التهاب لثه در برابر پریودنتیت
ویژگی التهاب لثه پریودنتیت
نشانه‌ها قرمزی، تورم، خونریزی به‌علاوه‌ی تحلیل لثه، لقی، بوی بد
استخوان سالم تحلیل
برگشت‌پذیری برگشت‌پذیر قابل کنترل، نه کاملاً برگشت‌پذیر
درمان جرم‌گیری و بهداشت جرم‌گیری عمقی و مراقبت دوره‌ای

متاآنالیز ۲۰۲۶ درباره‌ی التهاب لثه نشان داد آموزش تقویت‌شده‌ی بهداشت دهان، مداخلات رفتاری و مسواک‌های برقی، خونریزی لثه را کاهش می‌دهند [5].

بسیاری از افراد مبتلا به پریودنتیت درد ندارند و بیماری را دیر متوجه می‌شوند. خونریزی لثه، تحلیل لثه، فاصله‌ی تازه بین دندان‌ها، بوی بد دهان و لقی دندان‌ها نشانه‌هایی‌اند که نباید نادیده گرفته شوند. معاینه‌ی دوره‌ای لثه، این بیماری را در مراحل اولیه نشان می‌دهد.

جرم‌گیری چگونه انجام می‌شود؟

ابتدا دندانپزشک دهان و لثه‌ها را معاینه می‌کند. سپس با دستگاه اولتراسونیک، که با لرزش و جریان آب کار می‌کند، و در صورت نیاز ابزار دستی، جرم را از سطح دندان و زیر لبه‌ی لثه برمی‌دارد. در پایان، سطح دندان‌ها پولیش می‌شود و نکات بهداشت روزانه آموزش داده می‌شود.

  1. معاینه — بررسی لثه، جرم و پوسیدگی.
  2. جرم‌گیری اولتراسونیک — برداشتن جرم با لرزش و آب.
  3. ابزار دستی — برای نقاط دشوار در صورت نیاز.
  4. پولیش (بروساژ) — صاف کردن سطح و برداشتن رنگ سطحی.
  5. آموزش بهداشت — مسواک و تمیز کردن بین دندان‌ها.
  6. تعیین نوبت بعدی — براساس خطر.

هدف جرم‌گیری برداشتن رسوب است، نه تراشیدن دندان. در افرادی که جرم زیاد زیر لثه یا التهاب شدید دارند، ممکن است جرم‌گیری در دو جلسه یا با بی‌حسی موضعی انجام شود.

در افرادی که لمینت، روکش یا ترمیم‌های کامپوزیتی دارند، دندانپزشک نوک مناسب و قدرت کمتر دستگاه را انتخاب می‌کند و پولیش ملایم‌تری انجام می‌دهد. در ایمپلنت‌ها هم ابزار مخصوص برای حفظ سطح ایمپلنت استفاده می‌شود.

جرم‌گیری عمقی (زیر لثه)

در بیماری لثه که پاکت‌های عمیق ایجاد شده، جرم‌گیری عمقی یعنی برداشتن جرم و پلاک از زیر لثه و صاف کردن سطح ریشه لازم است. این درمان معمولاً با بی‌حسی موضعی و گاهی در چند جلسه انجام می‌شود و پس از آن، مراقبت دوره‌ای با فاصله‌ی کوتاه‌تر ادامه می‌یابد.

پس از جرم‌گیری عمقی، حساسیت ریشه شایع است؛ مرور سیستماتیک فون‌ترویل و همکاران شیوع آن را پس از درمان ۵۴ تا ۵۵ درصد گزارش کرد که شدت آن در ۱ تا ۳ هفته‌ی اول بیشتر بود و سپس کاهش یافت [6]. کلینیک دندانپزشکی حضرت زهرا (س) خدمات جراحی لثه را هم برای مواردی که درمان غیرجراحی کافی نباشد ارائه می‌دهد.

پس از جرم‌گیری عمقی، معاینه‌ی پیگیری حدود چند هفته بعد برای ارزیابی پاسخ لثه انجام می‌شود. اگر پاکت‌های عمیق باقی بمانند، درمان‌های بیشتر، از جمله جراحی لثه، بررسی می‌شود.

جرم‌گیری و بروساژ؛ تفاوت در یک نگاه

جرم‌گیری برداشتن جرم سفت از سطح دندان و زیر لثه است؛ بروساژ یا پولیش، صاف کردن سطح و برداشتن پلاک نرم و رنگ‌های سطحی با برس یا فنجان لاستیکی و خمیر. بروساژ به‌تنهایی جرم را برنمی‌دارد و دندان را سفید نمی‌کند.

در یک مطالعه‌ی آزمایشگاهی، پولیش با پودر و فشار هوا روی برخی ترمیم‌های کامپوزیتی زبری بیشتری از جرم‌گیری اولتراسونیک ایجاد کرد [7]؛ بنابراین روش پولیش براساس نوع سطح انتخاب می‌شود.

تفاوت کامل این دو و کاربرد هر کدام در مقاله‌ی تفاوت جرم‌گیری و بروساژ دندان آمده است.

پس از بروساژ، سطح صاف دندان کمتر پلاک و رنگ را نگه می‌دارد و احساس تمیزی بیشتری ایجاد می‌شود. مرور کاکرین هم گزارش کرد افرادی که جرم‌گیری و پولیش منظم داشتند، احساس تمیزی بیشتری در دهان داشتند، هرچند قطعیت این یافته پایین بود.

هر چند وقت یک‌بار جرم‌گیری لازم است؟

فاصله‌ی جرم‌گیری فردی است. برای بسیاری از بزرگسالان سالم ۶ تا ۱۲ ماه رایج است؛ افراد با بیماری لثه، سیگار، دیابت یا تشکیل سریع جرم ممکن است به فاصله‌ی ۳ تا ۴ ماه نیاز داشته باشند. راهنمای NICE فاصله‌ی معاینه را بین ۳ تا ۲۴ ماه و براساس خطر توصیه می‌کند.

راهنمای NICE کوتاه‌ترین فاصله را برای همه ۳ ماه و طولانی‌ترین را برای بزرگسالان ۲۴ ماه و برای زیر ۱۸ سال ۱۲ ماه می‌داند [8]. مرور کاکرین ۲۰۱۸ نشان داد در بزرگسالان بدون بیماری شدید لثه، جرم‌گیری ۶ و ۱۲ ماهه تفاوت مهمی در التهاب لثه نداشت [1] و مرور کاکرین ۲۰۲۰ هم تفاوت مهمی میان معاینه‌ی ۶ ماهه و براساس خطر پیدا نکرد [9].

جزئیات تعیین فاصله‌ی شخصی در مقاله‌ی هر چند وقت یک‌بار جرم‌گیری لازم است؟ آمده است.

اگر پس از چند جلسه، لثه‌ها سالم و جرم کم باشد، ممکن است فاصله‌ی مراجعه طولانی‌تر شود. برعکس، اگر التهاب یا جرم زیاد باقی بماند، فاصله کوتاه‌تر می‌شود. این فاصله‌ی پویا، مطابق رویکرد راهنمای NICE است.

آیا جرم‌گیری به مینا آسیب می‌زند؟

جرم‌گیری درست مینای سالم را به‌طور قابل‌توجه آسیب نمی‌زند. در مطالعات آزمایشگاهی، مینا فقط اندکی تحت‌تأثیر قرار گرفت و بیشترین تغییر در سطح و مرز ترمیم‌های کامپوزیتی بود. حساسیت پس از جرم‌گیری معمولاً موقت و ناشی از نمایان شدن سطح ریشه است.

این نتیجه از مطالعه‌ی آزمایشگاهی بابینا و همکاران است [7]. مرور کاکرین یادآوری می‌کند که مطالعات بالینی موجود عوارض جانبی جرم‌گیری را به‌طور نظام‌مند اندازه‌گیری نکرده‌اند [1].

توضیح کامل درباره‌ی حساسیت، فاصله‌ها و لقی پس از جرم‌گیری در مقاله‌ی آیا جرم‌گیری به مینای دندان آسیب می‌زند؟ آمده است.

حساسیت پس از جرم‌گیری

حساسیت به سرما پس از جرم‌گیری، به‌ویژه جرم‌گیری عمقی، شایع است و معمولاً در چند هفته کم می‌شود. علت آن نمایان شدن سطح ریشه پس از برداشتن جرم است. خمیردندان ضدحساسیت، مسواک نرم و پرهیز موقت از نوشیدنی‌های بسیار سرد کمک می‌کند.

مرور سیستماتیک نشان داد شدت حساسیت ریشه ۱ تا ۳ هفته پس از درمان بیشتر می‌شود و سپس کاهش می‌یابد و نویسندگان توصیه کردند بیماران پیش از درمان از احتمال آن مطلع شوند [6]. اگر حساسیت پس از چند هفته کم نشد یا درد خودبه‌خود ایجاد شد، معاینه لازم است.

اگر پیش از جرم‌گیری هم حساسیت دارید، آن را به دندانپزشک بگویید. ممکن است پیش از جلسه استفاده از خمیردندان ضدحساسیت برای چند هفته توصیه شود یا در حین جرم‌گیری از ژل یا بی‌حسی استفاده شود.

خونریزی لثه؛ پیش و پس از جرم‌گیری

خونریزی لثه هنگام مسواک یا نخ دندان معمولاً نشانه‌ی التهاب لثه است. پس از جرم‌گیری، خونریزی خفیف چند روز طبیعی است و با ادامه‌ی مسواک و تمیز کردن بین دندان‌ها کم می‌شود. خونریزی شدید، خودبه‌خود یا پایدار نیاز به معاینه دارد.

متاآنالیز ۲۰۲۶ نشان داد آموزش تقویت‌شده‌ی بهداشت دهان و مسواک‌های برقی خونریزی لثه را کاهش می‌دهند [5]. متوقف کردن مسواک یا نخ دندان به دلیل خونریزی، التهاب را بیشتر می‌کند.

آیا جرم‌گیری درد دارد؟

جرم‌گیری در بیشتر افراد با احساس لرزش و گاهی حساسیت خفیف همراه است و درد قابل‌توجهی ندارد. در افرادی که جرم زیاد زیر لثه، التهاب شدید یا ریشه‌های نمایان دارند، ممکن است ناراحتی بیشتر باشد و دندانپزشک می‌تواند از بی‌حسی موضعی یا ژل بی‌حس‌کننده استفاده کند.

اگر از حساسیت یا درد نگران هستید، پیش از شروع به دندانپزشک بگویید. تقسیم جرم‌گیری به چند جلسه‌ی کوتاه‌تر هم در افراد حساس یا با جرم زیاد کمک می‌کند. بیشتر بیماران پس از جلسه‌ی اول، جلسه‌های بعدی را راحت‌تر تحمل می‌کنند، چون التهاب لثه کمتر شده است.

مراقبت‌های پس از جرم‌گیری

پس از جرم‌گیری، مسواک را با مسواک نرم ادامه دهید، بین دندان‌ها را روزانه تمیز کنید، در صورت حساسیت از خمیردندان ضدحساسیت استفاده کنید و تا چند ساعت نوشیدنی‌های رنگی و سیگار را کنار بگذارید. حساسیت و خونریزی خفیف معمولاً در چند روز تا چند هفته کم می‌شود.

  • مسواک نرم دو بار در روز
  • نخ دندان یا برس بین‌دندانی روزانه
  • خمیردندان ضدحساسیت در صورت نیاز
  • کاهش چای، قهوه و سیگار
  • مراجعه در صورت درد یا خونریزی پایدار

سرویس سلامت ملی بریتانیا مسواک دو بار در روز و تف کردن خمیردندان بدون آب کشیدن را توصیه می‌کند [10].

اگر جرم‌گیری عمقی انجام شده، ممکن است دندانپزشک دهان‌شویه‌ی دارویی برای چند روز تجویز کند. آن را طبق دستور و فقط برای مدت تعیین‌شده استفاده کنید.

روش صحیح مسواک زدن

دو بار در روز، که یکی پیش از خواب باشد، و هر بار حدود ۲ دقیقه مسواک بزنید. مسواک را با زاویه‌ی حدود ۴۵ درجه به سمت لثه بگیرید و با حرکات کوتاه و ملایم، سطوح بیرونی، داخلی و جونده را تمیز کنید. در پایان خمیردندان را تف کنید و دهان را آب نکشید.

این توصیه‌ها از سرویس سلامت ملی بریتانیاست [10]. مرور سیستماتیک ۲۰۲۰ شواهد کافی برای برتری یک روش مسواک زدن بر سایر روش‌ها پیدا نکرد [11]؛ کامل و ملایم بودن مهم‌تر از نام روش است.

گام‌های کامل در مقاله‌ی روش صحیح مسواک زدن برای بزرگسالان آمده است.

مسواک آخر شب اهمیت ویژه‌ای دارد، چون در خواب جریان بزاق کمتر است و پلاک فرصت بیشتری برای آسیب دارد. پس از مسواک شب، چیزی جز آب نخورید.

خمیردندان مناسب

بزرگسالان باید از خمیردندان با دست‌کم ۱۳۵۰ ppm فلوراید استفاده کنند. مقدار به اندازه‌ی یک نخود کافی است. برای حساسیت، خمیردندان ضدحساسیت و برای پوسیدگی زیاد، با تجویز دندانپزشک خمیردندان با فلوراید بیشتر مفید است.

سرویس سلامت ملی بریتانیا خمیردندان دست‌کم ۱۳۵۰ ppm فلوراید را برای بزرگسالان توصیه می‌کند [10]. مرور کاکرین نشان داد خمیردندان‌های فلورایددار افزایش پوسیدگی را در مقایسه با خمیردندان بدون فلوراید کاهش می‌دهند و غلظت ۱۴۵۰ تا ۱۵۰۰ ppm اثر کمی بیشتر از ۱۰۰۰ تا ۱۲۵۰ ppm داشت [12].

خمیردندان‌های سفیدکننده معمولاً ساینده‌ترند و فقط رنگ سطحی را برمی‌دارند. اگر حساسیت یا تحلیل لثه دارید، پیش از استفاده‌ی طولانی از آن‌ها با دندانپزشک مشورت کنید.

مسواک برقی یا دستی؟

هر دو اگر درست استفاده شوند مؤثرند. در مطالعات تازه، مسواک‌های برقی، به‌ویژه انواع چرخشی-نوسانی و سونیک پرفرکانس، پلاک و خونریزی لثه را بیشتر از مسواک دستی کاهش داده‌اند. افراد با مهارت دستی کمتر یا ارتودنسی ممکن است سود بیشتری ببرند.

متاآنالیز ۲۰۲۶ با ۳۷ کارآزمایی این برتری را نشان داد [5]. سرویس سلامت ملی بریتانیا می‌گوید نوع مسواک اهمیت ندارد، اما برخی افراد با مسواک برقی راحت‌تر تمیز می‌کنند [10]. مسواک را هر دو تا سه ماه عوض کنید [13].

نخ دندان و تمیز کردن بین دندان‌ها

مسواک به فضای بین دندان‌ها به‌خوبی نمی‌رسد. روزانه یک بار، ترجیحاً پیش از مسواک، بین دندان‌ها را با نخ دندان یا برس بین‌دندانی تمیز کنید. نخ را به شکل C دور هر دندان خم کنید و آرام بالا و پایین بکشید.

مرور کاکرین ۲۰۱۹ نشان داد نخ دندان یا برس بین‌دندانی در کنار مسواک ممکن است التهاب لثه یا پلاک را بیشتر از مسواک به‌تنهایی کاهش دهد و برس بین‌دندانی ممکن است از نخ مؤثرتر باشد [14]. سرویس سلامت ملی بریتانیا خلال چوبی را توصیه نمی‌کند [10].

راهنمای کامل در مقاله‌ی نخ دندان؛ چرا و چگونه استفاده کنیم؟ آمده است.

اگر نخ کشیدن برایتان دشوار است، نخ دسته‌دار یا برس بین‌دندانی را امتحان کنید. مهم‌ترین نکته، استفاده‌ی منظم و روزانه است، نه نوع وسیله.

دهان‌شویه؛ کی و چگونه؟

دهان‌شویه جایگزین مسواک و تمیز کردن بین دندان‌ها نیست. اگر از دهان‌شویه استفاده می‌کنید، آن را بلافاصله پس از مسواک استفاده نکنید، چون فلوراید خمیردندان را می‌شوید؛ در زمان دیگری، مثل پس از ناهار، استفاده کنید. پس از دهان‌شویه‌ی فلورایددار تا ۳۰ دقیقه چیزی نخورید.

این توصیه‌ها از سرویس سلامت ملی بریتانیاست [10]. دهان‌شویه‌های دارویی، مثل کلرهگزیدین، برای مدت محدود و با تجویز دندانپزشک استفاده می‌شوند، چون مصرف طولانی ممکن است باعث تغییر رنگ دندان شود.

دهان‌شویه‌های حاوی الکل ممکن است در افراد با خشکی دهان ناراحتی ایجاد کنند. انتخاب نوع دهان‌شویه را با دندانپزشک هماهنگ کنید.

سیگار و سلامت لثه

سیگار و قلیان با تشکیل بیشتر جرم و رنگ، بیماری شدیدتر لثه و پاسخ ضعیف‌تر به درمان همراه‌اند. در سیگاری‌ها، خونریزی لثه ممکن است کمتر دیده شود و بیماری پنهان بماند. افراد سیگاری معمولاً به جرم‌گیری و معاینه با فاصله‌ی کوتاه‌تر نیاز دارند.

سرویس سلامت ملی بریتانیا سیگار نکشیدن را بخشی از پیشگیری از مشکلات دندانی مثل آبسه می‌داند [13]. ترک سیگار یکی از مؤثرترین اقدامات برای سلامت لثه است.

رنگ ناشی از سیگار و قلیان با جرم‌گیری و بروساژ برداشته می‌شود، اما با ادامه‌ی مصرف، به‌سرعت بازمی‌گردد. جلسه‌ی جرم‌گیری فرصت خوبی برای گفت‌وگو درباره‌ی ترک سیگار و اثر آن بر لثه است.

دیابت، بارداری و سلامت لثه

دیابت کنترل‌نشده با بیماری لثه‌ی شدیدتر همراه است و التهاب لثه هم ممکن است کنترل قند را دشوارتر کند. در بارداری، تغییرات هورمونی لثه را مستعد التهاب و خونریزی می‌کند. در هر دو، جرم‌گیری و معاینه‌ی منظم و بهداشت دقیق اهمیت ویژه‌ای دارد.

راهنمای NICE تأکید می‌کند فاصله‌ی معاینه باید براساس عوامل خطر هر بیمار، از جمله وضعیت سلامت عمومی، تعیین شود [8]. جرم‌گیری در بارداری ایمن است و معمولاً در سه‌ماهه‌ی دوم راحت‌تر انجام می‌شود.

اگر دیابت دارید، جرم‌گیری را در ساعتی برنامه‌ریزی کنید که قند خون شما پایدار است و داروها و وعده‌ی غذایی خود را طبق معمول مصرف کنید. در بارداری هم آگاهی دندانپزشک از بارداری و سن آن برای برنامه‌ریزی مناسب لازم است.

بهداشت دهان در ارتودنسی، ایمپلنت و پروتز

براکت‌های ارتودنسی، پل‌ها، ایمپلنت‌ها و پروتزها محل‌های تازه‌ای برای تجمع پلاک ایجاد می‌کنند. برس بین‌دندانی، نخ مخصوص و گاهی واترجت به تمیز کردن این نواحی کمک می‌کنند. جرم‌گیری با ابزار و روش مناسب هر سطح انجام می‌شود.

مرور کاکرین نشان داد برس بین‌دندانی پلاک را بیشتر از مسواک به‌تنهایی کاهش داد، اما شواهد درباره‌ی واترجت محدود و ناهمگون بود [14]. پروتزهای متحرک را روزانه جداگانه تمیز کنید و شب‌ها طبق دستور دندانپزشک از دهان خارج کنید.

رنگ دندان و جرم‌گیری

جرم‌گیری و بروساژ رنگ‌های سطحی ناشی از چای، قهوه و سیگار را برمی‌دارند و دندان‌ها را روشن‌تر نشان می‌دهند، اما رنگ ذاتی دندان را تغییر نمی‌دهند. برای روشن‌تر کردن رنگ ذاتی، سفیدکردن دندان روشی جداگانه است که پس از جرم‌گیری انجام می‌شود.

اگر پس از جرم‌گیری رنگ دندان‌ها همچنان تیره است، ممکن است رنگ از داخل مینا و عاج باشد یا به ترمیم‌های قدیمی مربوط باشد. دندانپزشک گزینه‌های مناسب را پس از معاینه پیشنهاد می‌کند.

برای کاهش بازگشت رنگ، پس از نوشیدن چای یا قهوه دهان را با آب بشویید و مصرف سیگار را کم یا ترک کنید.

بوی بد دهان و جرم

جرم، پلاک بین دندان‌ها، بیماری لثه و پوشش سطح زبان از منابع رایج بوی بد دهان‌اند. جرم‌گیری، درمان بیماری لثه، تمیز کردن روزانه‌ی بین دندان‌ها و تمیز کردن زبان، بوی بد ناشی از مشکلات دهانی را در بیشتر موارد بهبود می‌دهد.

اگر بوی بد دهان با بهداشت دقیق و جرم‌گیری برطرف نشد، ممکن است علت آن پوسیدگی، عفونت، مشکلات بینی و سینوس یا علل دیگر باشد که بررسی لازم دارد. سرویس سلامت ملی بریتانیا طعم بد دهان را از نشانه‌های مشکل دندانی می‌داند [4].

معاینه‌ی دوره‌ای چه مواردی را در بر می‌گیرد؟

در معاینه‌ی دوره‌ای، دندانپزشک لثه‌ها، پاکت‌های لثه، جرم، پوسیدگی، ترمیم‌های قبلی، بافت نرم دهان و بایت را بررسی می‌کند، در صورت نیاز رادیوگرافی می‌گیرد، خطر بیماری را ارزیابی می‌کند و فاصله‌ی مراجعه‌ی بعدی را تعیین می‌کند.

  • بررسی لثه و اندازه‌گیری پاکت‌ها
  • بررسی جرم و پلاک
  • بررسی پوسیدگی و ترمیم‌ها
  • معاینه‌ی بافت نرم دهان
  • رادیوگرافی در صورت نیاز
  • ارزیابی خطر و تعیین فاصله‌ی بعدی

راهنمای NICE توصیه می‌کند ارزیابی خطر با بیمار در میان گذاشته شود و فاصله در هر معاینه بازبینی شود [8].

اگر بین نوبت‌های دوره‌ای، خونریزی، درد، تورم یا تغییر تازه‌ای در دهان دیدید، منتظر نوبت بعدی نمانید.

هزینه جرم‌گیری به چه عواملی بستگی دارد؟

هزینه به میزان و محل جرم (روی لثه یا زیر لثه)، نیاز به جرم‌گیری عمقی، تعداد جلسه‌ها، نیاز به بی‌حسی، انجام بروساژ و پولیش و وضعیت لثه بستگی دارد. برآورد دقیق پس از معاینه ارائه می‌شود.

  • میزان جرم و رنگ
  • جرم‌گیری سطحی یا عمقی
  • تعداد جلسه‌ها
  • نیاز به بی‌حسی
  • بروساژ و پولیش
  • وضعیت لثه

جرم‌گیری به‌موقع معمولاً ساده‌تر و کوتاه‌تر از درمان بیماری پیشرفته‌ی لثه است. مرور کاکرین یادآوری می‌کند که شواهد درباره‌ی هزینه‌ی جرم‌گیری روتین قطعی نیست [1]؛ بنابراین فاصله‌ی مناسب براساس نیاز هر فرد، هم از نظر سلامت و هم از نظر هزینه منطقی‌تر است.

برای معاینه، جرم‌گیری و آموزش بهداشت دهان، به‌صورت آنلاین نوبت بگیرید یا با کلینیک تماس بگیرید.

رزرو نوبت آنلاین تماس با کلینیک

باورهای نادرست درباره‌ی جرم‌گیری

باورهایی مثل «جرم‌گیری مینا را می‌برد»، «جرم‌گیری دندان‌ها را لق می‌کند»، «بروساژ دندان را سفید می‌کند»، «اگر لثه خونریزی کند، باید مسواک را کنار گذاشت» و «هر کس باید هر ۶ ماه جرم‌گیری کند» نادرست یا ناقص‌اند.

باور و واقعیت
باور واقعیت
جرم‌گیری مینا را می‌برد مینا در مطالعات فقط اندکی تحت‌تأثیر قرار گرفت
جرم‌گیری دندان را لق می‌کند لقی از بیماری لثه است
بروساژ دندان را سفید می‌کند فقط رنگ سطحی را برمی‌دارد
با خونریزی، مسواک را کنار بگذار مسواک ملایم و منظم التهاب را کم می‌کند
هر ۶ ماه برای همه فاصله براساس خطر

این واقعیت‌ها براساس مطالعه‌ی آزمایشگاهی بابینا [7]، مرورهای کاکرین [1] [9] و راهنمای NICE است [8].

پلاک دندان چیست؟

پلاک لایه‌ی نرم و چسبنده‌ای از باکتری‌هاست که هر روز روی دندان‌ها و در امتداد خط لثه تشکیل می‌شود. پلاک با مسواک و تمیز کردن بین دندان‌ها برداشته می‌شود، اما اگر باقی بماند، با مواد معدنی بزاق سخت می‌شود و به جرم تبدیل می‌شود. پلاک عامل اصلی پوسیدگی و بیماری لثه است.

مرور کاکرین درباره‌ی وسایل تمیز کردن بین دندان‌ها، پلاک را علت اصلی پوسیدگی و بیماری‌های لثه می‌داند و بر اهمیت برداشتن روزانه‌ی آن تأکید می‌کند [14]. پلاک نرم معمولاً سفید یا زرد کم‌رنگ است و با کشیدن ناخن روی دندان دیده می‌شود.

نشانه‌های بیماری پیشرفته‌ی لثه

تحلیل لثه و بلندتر به نظر رسیدن دندان‌ها، فاصله‌ی تازه بین دندان‌ها، لقی یا جابه‌جایی دندان‌ها، بوی بد پایدار، چرک از لبه‌ی لثه و تغییر در جفت شدن دندان‌ها از نشانه‌های پریودنتیت‌اند. این بیماری اغلب بدون درد پیش می‌رود.

  • تحلیل لثه
  • فاصله‌ی تازه بین دندان‌ها
  • لقی یا جابه‌جایی دندان
  • بوی بد پایدار
  • چرک از لبه‌ی لثه
  • تغییر در جفت شدن دندان‌ها

سرویس سلامت ملی بریتانیا بیماری لثه را از علت‌های آبسه [13] و دندان‌درد می‌داند [4]. با این نشانه‌ها، معاینه‌ی لثه و درمان را به تعویق نیندازید.

تحلیل لثه و حساسیت دندان

تحلیل لثه یعنی عقب رفتن لثه و نمایان شدن ریشه‌ی دندان. علت‌های رایج آن بیماری لثه، مسواک زدن با فشار زیاد و موهای سخت و گاهی فرم لثه و استخوان است. ریشه‌ی نمایان به سرما و شیرینی حساس‌تر و مستعد پوسیدگی است.

در تحلیل لثه، مسواک نرم، حرکات ملایم، خمیردندان ضدحساسیت و برس بین‌دندانی مناسب کمک می‌کند. در برخی موارد، جراحی لثه برای پوشاندن ریشه‌ی نمایان امکان‌پذیر است که پس از معاینه بررسی می‌شود. سرویس سلامت ملی بریتانیا حساسیت دندان را از علت‌های دندان‌درد می‌داند [4].

تغذیه و سلامت دهان

دفعات مصرف قند و نوشیدنی‌های شیرین و اسیدی، مهم‌تر از مقدار آن‌هاست. خوراکی‌های شیرین را به وعده‌های اصلی محدود کنید، بین وعده‌ها آب بنوشید و پس از نوشیدنی‌های اسیدی بلافاصله مسواک نزنید. رژیم غذایی متعادل به سلامت لثه هم کمک می‌کند.

  • محدود کردن دفعات مصرف قند
  • آب به‌جای نوشیدنی شیرین
  • میان‌وعده‌های کم‌قند
  • صبر پس از نوشیدنی اسیدی پیش از مسواک
  • میوه و سبزی تازه

پوسیدگی از عدم تعادل میان باکتری‌های پلاک و قندها در طول زمان ایجاد می‌شود [12]؛ بنابراین کاهش دفعات مصرف قند در کنار فلوراید، پایه‌ی پیشگیری است.

خشکی دهان و بهداشت

بزاق نقش مهمی در شست‌وشوی دهان و محافظت از دندان‌ها دارد. خشکی دهان، که با برخی داروها، سالمندی، تنفس دهانی و برخی بیماری‌ها ایجاد می‌شود، خطر پوسیدگی، جرم و بوی بد را بیشتر می‌کند. نوشیدن آب کافی و بهداشت دقیق‌تر در این افراد اهمیت دارد.

اگر خشکی دهان دارید، فهرست داروهای خود را به دندانپزشک و پزشک نشان دهید. استفاده از خمیردندان فلورایددار، تمیز کردن دقیق بین دندان‌ها و معاینه با فاصله‌ی کوتاه‌تر ممکن است لازم باشد. راهنمای NICE تأکید می‌کند فاصله‌ی معاینه براساس عوامل خطر هر فرد تعیین شود [8].

بهداشت دهان در سالمندان

در سالمندان، تحلیل لثه، ریشه‌های نمایان، خشکی دهان، پروتزها و کاهش مهارت دستی، بهداشت دهان را دشوارتر می‌کند. مسواک برقی، برس بین‌دندانی با دسته‌ی بزرگ‌تر، تمیز کردن روزانه‌ی پروتز و معاینه‌ی منظم کمک می‌کند.

براساس مطالعه‌ی بار جهانی بیماری‌ها، افزایش تعداد مبتلایان به پریودنتیت شدید تا حد زیادی ناشی از سالمندی جمعیت بوده است [2]. متاآنالیز ۲۰۲۶ برتری مسواک‌های برقی را در کاهش خونریزی لثه نشان داد [5] که ممکن است برای سالمندان با مهارت دستی کمتر مفید باشد.

بهداشت دهان کودکان

مسواک را از رویش اولین دندان شروع کنید. کودکان زیر ۳ سال را والدین با یک لایه‌ی نازک خمیردندان فلورایددار مسواک بزنند، کودکان ۳ تا ۶ سال با مقدار نخودی و نظارت والدین. کودکان معمولاً جرم‌گیری کمتری نیاز دارند، اما معاینه‌ی منظم و پیشگیری اهمیت زیادی دارد.

سرویس سلامت ملی بریتانیا برای کودکان ۳ تا ۶ ساله خمیردندان به اندازه‌ی یک نخود را توصیه می‌کند [10]. کلینیک دندانپزشکی حضرت زهرا (س) خدمات دندانپزشکی کودکان را هم ارائه می‌دهد.

روال روزانه‌ی بهداشت دهان

یک روال ساده و ثابت: صبح مسواک ۲ دقیقه‌ای، شب ابتدا نخ دندان یا برس بین‌دندانی و سپس مسواک ۲ دقیقه‌ای، تف کردن بدون آب کشیدن، دهان‌شویه در زمان دیگر، محدود کردن قند بین وعده‌ها و معاینه با فاصله‌ای که دندانپزشک تعیین می‌کند.

روال روزانه
زمان اقدام
صبح مسواک حدود ۲ دقیقه با خمیردندان فلورایددار
بین وعده‌ها آب؛ پرهیز از نوشیدنی شیرین
پس از ناهار دهان‌شویه در صورت استفاده
شب نخ دندان یا برس بین‌دندانی، سپس مسواک
پس از مسواک شب فقط آب

این روال براساس توصیه‌های سرویس سلامت ملی بریتانیاست [10].

اشتباهات رایج در بهداشت دهان

مسواک کوتاه، فشار زیاد، آب کشیدن پس از مسواک، دهان‌شویه بلافاصله پس از مسواک، کنار گذاشتن نخ دندان به دلیل خونریزی، استفاده از خلال چوبی، مسواک کهنه و مراجعه فقط در زمان درد از اشتباهات رایج‌اند.

اشتباه و اصلاح
اشتباه اصلاح
مسواک کوتاه حدود ۲ دقیقه
آب کشیدن پس از مسواک فقط تف کنید
دهان‌شویه بلافاصله پس از مسواک در زمان دیگر
کنار گذاشتن نخ به دلیل خونریزی ادامه‌ی ملایم و منظم
خلال چوبی برس بین‌دندانی
مسواک کهنه تعویض هر دو تا سه ماه
مراجعه فقط در زمان درد معاینه‌ی دوره‌ای

این اصلاح‌ها براساس سرویس سلامت ملی بریتانیاست [10] [13].

چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟

تورم دردناک لثه، جوش چرکی روی لثه، درد شدید، تب یا تورم صورت نشانه‌ی عفونت‌اند و نیاز به مراجعه‌ی فوری دارند. سختی در بلع یا تنفس یا تورم اطراف چشم یا گردن، اورژانس بیمارستان است.

سرویس سلامت ملی بریتانیا بیماری لثه را از علت‌های آبسه می‌داند و علائم خطر مثل سختی تنفس، صحبت یا بلع و تورم چشم را دلیل مراجعه‌ی فوری به اورژانس بیمارستان معرفی می‌کند [13]. کلینیک برای عفونت‌ها و دردهای حاد لثه و دندان نوبت فوری ارائه می‌دهد.

برس بین‌دندانی؛ اندازه و روش استفاده

برس بین‌دندانی را بدون فشار و با زاویه‌ی مستقیم بین دندان‌ها وارد کنید و چند بار رفت‌وبرگشت دهید. اندازه‌ی مناسب برس محکم در فاصله قرار می‌گیرد اما گیر نمی‌کند. ممکن است برای فاصله‌های مختلف، اندازه‌های متفاوت لازم باشد. دندانپزشک اندازه‌ی مناسب را تعیین می‌کند.

سرویس سلامت ملی بریتانیا می‌گوید برس بین‌دندانی باید محکم در فاصله قرار بگیرد و به‌ویژه در فاصله‌های بازتر می‌تواند جایگزین نخ دندان شود [10]. مرور کاکرین نشان داد برس بین‌دندانی ممکن است التهاب لثه را بیشتر از نخ دندان کاهش دهد [14].

تمیز کردن زبان

سطح زبان، به‌ویژه بخش عقبی آن، محل تجمع باکتری‌ها و از منابع رایج بوی بد دهان است. پس از مسواک دندان‌ها، زبان را با مسواک یا زبان‌پاک‌کن به‌آرامی از عقب به جلو تمیز کنید. این کار چند ثانیه طول می‌کشد و به تازگی دهان کمک می‌کند.

تمیز کردن زبان جایگزین مسواک و تمیز کردن بین دندان‌ها نیست، اما بخشی از روال کامل بهداشت دهان است. اگر روی زبان پوشش سفید ضخیم یا زخم پایدار دارید، معاینه لازم است.

واترجت؛ مکمل یا جایگزین؟

واترجت با جریان آب بقایای غذا را از بین دندان‌ها و اطراف براکت‌ها، پل‌ها و ایمپلنت‌ها خارج می‌کند. شواهد درباره‌ی اثر آن محدود است: ممکن است التهاب لثه را در کوتاه‌مدت کاهش دهد، اما در کاهش پلاک برتری روشنی نشان نداده است. واترجت مکمل مفیدی است، نه جایگزین کامل نخ یا برس بین‌دندانی.

در مرور کاکرین، واترجت ممکن است التهاب لثه را در یک ماه کاهش دهد (قطعیت بسیار پایین)، اما در سه و شش ماه و در پلاک تفاوت روشنی دیده نشد [14]. برای افرادی که ارتودنسی دارند یا نمی‌توانند از نخ استفاده کنند، واترجت ممکن است انتخاب عملی‌تری باشد.

آموزش بهداشت دهان در مطب

آموزش فردی بهداشت دهان، که در آن دندانپزشک نقاطی را که پلاک در آن‌ها باقی می‌ماند نشان می‌دهد و روش مسواک و نخ دندان را اصلاح می‌کند، خونریزی لثه را کاهش می‌دهد. تکرار و تقویت این آموزش در جلسه‌های بعدی، اثر آن را بیشتر می‌کند.

متاآنالیز ۲۰۲۶ نشان داد آموزش تقویت‌شده‌ی بهداشت دهان در مقایسه با آموزش استاندارد، خونریزی لثه را به‌طور معنادار اما متوسط کاهش داد و مداخلات رفتاری و انگیزشی، از جمله ابزارهای دیجیتال، اثر کوچک اما ثابت داشتند [5]. نویسندگان پایه‌ی سلامت دهان درازمدت را مراقبت شخصی منظم و آموزش‌دیده دانستند.

جرم‌گیری اطراف ایمپلنت و پروتز ثابت

اطراف ایمپلنت‌ها و زیر پل‌ها هم پلاک و جرم تشکیل می‌شود و ممکن است التهاب ایجاد کند. جرم‌گیری این نواحی با ابزار مناسب انجام می‌شود تا سطح ایمپلنت یا روکش آسیب نبیند. تمیز کردن روزانه با برس بین‌دندانی یا نخ مخصوص و معاینه‌ی منظم ضروری است.

پیش از جرم‌گیری، وجود ایمپلنت، پل یا لمینت را اطلاع دهید. در مطالعه‌ی آزمایشگاهی، سطوح ترمیمی و مرز آن‌ها در برابر جرم‌گیری و پولیش حساس‌تر از مینای طبیعی بودند [7]. کلینیک دندانپزشکی حضرت زهرا (س) پروتزهای ثابت و متحرک را ارائه می‌دهد و مراقبت از آن‌ها بخشی از جلسه‌های دوره‌ای است.

جرم‌گیری در ارتودنسی

براکت‌ها و سیم‌های ارتودنسی محل‌های زیادی برای تجمع پلاک ایجاد می‌کنند و خطر لکه‌های سفید، پوسیدگی و التهاب لثه را بیشتر می‌کنند. جرم‌گیری دوره‌ای با فاصله‌ی کوتاه‌تر و تمیز کردن دقیق اطراف براکت‌ها با برس بین‌دندانی و مسواک مخصوص در دوره‌ی ارتودنسی اهمیت دارد.

متاآنالیز ۲۰۲۶ نشان داد مسواک‌های برقی پلاک و خونریزی لثه را بیشتر از مسواک دستی کاهش می‌دهند [5]، که در ارتودنسی ممکن است مفید باشد. در این دوره، از خمیردندان فلورایددار و در صورت توصیه‌ی دندانپزشک، دهان‌شویه‌ی فلورایددار در زمان جداگانه استفاده کنید.

پرسش‌هایی که در جلسه‌ی جرم‌گیری بپرسید

بپرسید لثه‌های شما سالم است یا التهاب یا بیماری دارد، کدام نقاط را در مسواک جا می‌اندازید، برای فاصله‌های بین دندانی شما نخ بهتر است یا برس بین‌دندانی و چه اندازه‌ای، نوبت بعدی چه زمانی باشد و آیا عامل خطری مثل سیگار یا خشکی دهان باید مدیریت شود.

  • وضعیت لثه: سالم، التهاب یا بیماری؟
  • نقاطی که پلاک باقی می‌ماند
  • نخ یا برس بین‌دندانی؛ کدام اندازه؟
  • فاصله‌ی نوبت بعدی
  • عوامل خطر و راه مدیریت آن‌ها

راهنمای NICE توصیه می‌کند ارزیابی خطر و فاصله‌ی مراجعه با بیمار در میان گذاشته شود [8].

لثه‌ی سالم چه شکلی است؟

لثه‌ی سالم صورتی کم‌رنگ و سفت است، دور دندان‌ها را محکم در بر می‌گیرد، هنگام مسواک یا نخ دندان خونریزی نمی‌کند و بین دندان‌ها را به‌صورت مثلثی پر می‌کند. قرمزی، تورم، براقی، نرمی یا خونریزی نشانه‌های التهاب‌اند.

رنگ طبیعی لثه در افراد مختلف ممکن است کمی متفاوت باشد و رنگدانه‌ی تیره در برخی افراد طبیعی است. مهم‌تر از رنگ، تغییر نسبت به حالت همیشگی، خونریزی و تورم است. اگر لثه‌ها هنگام مسواک خونریزی می‌کنند، این نشانه‌ی التهاب است، حتی اگر دردی نداشته باشید [5].

نقش عادت‌ها و انگیزه در بهداشت دهان

بسیاری از افراد روش درست مسواک و نخ دندان را می‌دانند، اما انجام منظم آن دشوار است. یادآورها، زمان‌سنج، قرار دادن نخ دندان در دسترس، اپلیکیشن‌ها و پیگیری در جلسه‌های دندانپزشکی به تبدیل این کارها به عادت کمک می‌کنند.

متاآنالیز ۲۰۲۶ نشان داد مداخلات رفتاری، انگیزشی و فناورانه، مثل یادآورها و ابزارهای دیجیتال، خونریزی لثه را به‌طور کوچک اما ثابت کاهش دادند [5]. شروع با یک تغییر کوچک، مثل نخ دندان هر شب پیش از مسواک، اغلب پایدارتر از تغییرهای بزرگ است.

بهداشت دهان در سفر و محل کار

یک کیت کوچک شامل مسواک تاشو، خمیردندان کوچک فلورایددار و نخ دندان یا برس بین‌دندانی، حفظ روال بهداشت را در سفر و محل کار آسان می‌کند. اگر امکان مسواک پس از ناهار نیست، شست‌وشوی دهان با آب و پرهیز از خوراکی‌های شیرین بین وعده‌ها کمک می‌کند.

مهم‌ترین بخش روال، مسواک دو بار در روز با خمیردندان فلورایددار و تمیز کردن روزانه‌ی بین دندان‌هاست [10]؛ در سفر هم همین دو کار را حفظ کنید.

هنگام انتخاب مرکز جرم‌گیری به چه نکاتی توجه کنیم؟

مرکزی را انتخاب کنید که پیش از جرم‌گیری معاینه‌ی کامل لثه انجام دهد، روش را براساس نوع دندان‌ها و ترمیم‌ها انتخاب کند، اصول کنترل عفونت را رعایت کند، آموزش فردی بهداشت دهان بدهد و فاصله‌ی مراجعه را براساس خطر شما تعیین کند، نه یک عدد ثابت برای همه.

  • معاینه‌ی کامل پیش از جرم‌گیری
  • روش متناسب با ترمیم‌ها و لمینت
  • رعایت اصول کنترل عفونت
  • آموزش فردی بهداشت دهان
  • تعیین فاصله براساس خطر
  • امکان درمان بیماری لثه در صورت نیاز

متاآنالیز ۲۰۲۶ نشان داد آموزش تقویت‌شده‌ی بهداشت دهان خونریزی لثه را کاهش می‌دهد [5]؛ بنابراین بخش آموزشی جلسه به اندازه‌ی خود جرم‌گیری اهمیت دارد.

جرم‌گیری در تهران؛ کلینیک دندانپزشکی حضرت زهرا (س)

کلینیک دندانپزشکی حضرت زهرا (س) در خیابان شریعتی، روبه‌روی بلوار میرداماد، خدمات معاینه، جرم‌گیری و بروساژ، آموزش بهداشت دهان و در صورت نیاز جراحی لثه را ارائه می‌دهد. ساعات کاری شنبه تا چهارشنبه ۱۰ تا ۲۰ و پنجشنبه ۱۰ تا ۱۷:۳۰ است.

  • معاینه و ارزیابی لثه — تعیین نیاز و فاصله‌ی جرم‌گیری.
  • جرم‌گیری و بروساژ — با روش متناسب با ترمیم‌ها و لمینت.
  • آموزش بهداشت دهان — مسواک، نخ دندان و برس بین‌دندانی.
  • جراحی لثه — برای بیماری لثه‌ای که با درمان غیرجراحی کنترل نشود.
  • دندانپزشکی کودکان — مراقبت پیشگیرانه برای کودکان.
  • نوبت فوری — برای عفونت و درد لثه و دندان.

پیش از جرم‌گیری، اگر لمینت، ایمپلنت، ارتودنسی یا بیماری زمینه‌ای دارید یا داروی رقیق‌کننده‌ی خون مصرف می‌کنید، آن را اطلاع دهید.

در جلسه‌ی اول، پس از معاینه و جرم‌گیری، برنامه‌ی مراقبت دوره‌ای و فاصله‌ی مراجعه‌ی بعدی براساس وضعیت لثه و عوامل خطر شما تعیین می‌شود.

سوالات متداول

جرم‌گیری دندان چیست؟

برداشتن حرفه‌ای جرم و پلاک از سطح دندان‌ها و زیر لبه‌ی لثه با دستگاه اولتراسونیک یا ابزار دستی.

هر چند وقت یک‌بار جرم‌گیری لازم است؟

فاصله فردی است؛ برای بسیاری از بزرگسالان سالم ۶ تا ۱۲ ماه و برای افراد پرخطر ۳ تا ۴ ماه.

آیا جرم‌گیری به مینا آسیب می‌زند؟

جرم‌گیری درست مینای سالم را به‌طور قابل‌توجه آسیب نمی‌زند.

آیا جرم‌گیری درد دارد؟

معمولاً با لرزش و حساسیت خفیف همراه است. در جرم زیاد زیر لثه، بی‌حسی موضعی استفاده می‌شود.

تفاوت جرم‌گیری و بروساژ چیست؟

جرم‌گیری جرم سفت را برمی‌دارد؛ بروساژ سطح را صاف می‌کند و پلاک نرم و رنگ سطحی را برمی‌دارد.

چرا بعد از جرم‌گیری دندان‌ها حساس می‌شوند؟

چون سطح ریشه که زیر جرم بود نمایان می‌شود. حساسیت معمولاً در چند هفته کم می‌شود.

آیا جرم‌گیری دندان را لق می‌کند؟

نه. لقی از بیماری لثه است و جرم گاهی دندان‌های لق را به هم متصل نگه می‌دارد.

روش صحیح مسواک زدن چیست؟

دو بار در روز، حدود ۲ دقیقه، با خمیردندان دست‌کم ۱۳۵۰ ppm فلوراید و تف کردن بدون آب کشیدن.

آیا نخ دندان لازم است؟

بله. مسواک به فضای بین دندان‌ها نمی‌رسد؛ نخ یا برس بین‌دندانی روزانه لازم است.

آیا جرم‌گیری دندان را سفید می‌کند؟

رنگ‌های سطحی را برمی‌دارد، اما رنگ ذاتی دندان را تغییر نمی‌دهد.

جرم‌گیری در بارداری ایمن است؟

بله. معمولاً در سه‌ماهه‌ی دوم راحت‌تر انجام می‌شود.

جرم‌گیری دندان در تهران کجا انجام می‌شود؟

کلینیک دندانپزشکی حضرت زهرا (س) در خیابان شریعتی، روبه‌روی بلوار میرداماد؛ شنبه تا چهارشنبه ۱۰ تا ۲۰ و پنجشنبه ۱۰ تا ۱۷:۳۰.

برای معاینه‌ی لثه، جرم‌گیری و بروساژ و دریافت برنامه‌ی شخصی مراقبت دهان، با کلینیک تماس بگیرید یا به‌صورت آنلاین نوبت بگیرید.

دریافت مشاوره و بررسی شرایط تماس با کلینیک

درباره کلینیک دندانپزشکی حضرت زهرا (س)

کلینیک دندانپزشکی حضرت زهرا (س) در خیابان شریعتی، روبه‌روی بلوار میرداماد قرار دارد و خدمات دندانپزشکی را زیر نظر دکتر محمدایمان نقشی‌زادیان، جراح دندانپزشک با شماره نظام پزشکی ۱۴۹۸۶۰، ارائه می‌کند.

رویکرد درمانی کلینیک بر تشخیص دقیق پیش از شروع درمان استوار است. هر طرح درمان پس از معاینه بالینی و بررسی تصویربرداری تنظیم می‌شود و گزینه‌های موجود، همراه با مزایا و محدودیت‌های هرکدام، پیش از تصمیم‌گیری با بیمار در میان گذاشته می‌شود.

  • معاینه و مشاوره پیش از هر درمان، با بررسی سابقه پزشکی بیمار
  • ارائه طرح درمان مکتوب همراه با گزینه‌های جایگزین
  • پیگیری پس از درمان و جلسات کنترل دوره‌ای
  • امکان رزرو نوبت به‌صورت آنلاین یا تلفنی

نشانی و ساعات کاری

اطلاعات تماس و مراجعه
نشانی تهران، خیابان شریعتی، روبه‌روی بلوار میرداماد، پلاک ۱۱۷۳، طبقه اول، واحد ۲
شنبه تا چهارشنبه ۱۰ تا ۲۰
پنجشنبه ۱۰ تا ۱۷:۳۰
تلفن ثابت ۰۲۱-۲۲۸۴۰۹۳۷، ۰۲۱-۲۶۷۰۰۲۹۵، ۰۲۱-۲۲۸۴۲۹۶۷
موبایل و موارد فوری ۰۹۳۳۸۹۳۵۳۸۳
رزرو نوبت پنل نوبت‌دهی آنلاین

برای بررسی شرایط خود و دریافت طرح درمان متناسب، وقت مشاوره بگیرید. برآورد دقیق هر درمان تنها پس از معاینه حضوری و بررسی تصویربرداری ممکن است.

دکتر محمدایمان نقشی‌زادیان

جراح دندانپزشک

شماره نظام پزشکی: ۱۴۹۸۶۰

آخرین بازبینی: ۱۳ تیر ۱۴۰۵

منابع

  1. Lamont T, Worthington HV, Clarkson JE, Beirne PV. Routine scale and polish for periodontal health in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2018;12(12):CD004625. DOI
  2. Wu L, Huang CM, Wang Q, Wei J, Xie L, Hu CY. Burden of severe periodontitis: new insights based on a systematic analysis from the Global Burden of Disease Study 2021. BMC Oral Health. 2025;25(1):861. DOI
  3. GBD 2023 collaborators. Global and regional progress towards reduced burden of oral conditions between 2019 and 2023: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2023. Lancet Public Health. 2026;11(9):e630-e641. DOI
  4. NHS. Toothache (page last reviewed 1 July 2024). NHS
  5. Suvan J, Van der Weijden GA, Slot DE, et al. Management of Dental Biofilm-Induced Gingivitis: Oral Hygiene Instruction, Behavioural Strategies and Self-Performed Mechanical Oral Hygiene-A Systematic Review and Meta-Analysis. J Clin Periodontol. 2026. DOI
  6. von Troil B, Needleman I, Sanz M. A systematic review of the prevalence of root sensitivity following periodontal therapy. J Clin Periodontol. 2002;29 Suppl 3:173-7. DOI
  7. Babina K, Polyakova M, Sokhova I, et al. The Effect of Ultrasonic Scaling and Air-Powder Polishing on the Roughness of the Enamel, Three Different Nanocomposites, and Composite/Enamel and Composite/Cementum Interfaces. Nanomaterials (Basel). 2021;11(11):3072. DOI
  8. National Institute for Health and Care Excellence. Dental checks: intervals between oral health reviews. Clinical guideline CG19. NICE
  9. Fee PA, Riley P, Worthington HV, Clarkson JE, Boyers D, Beirne PV. Recall intervals for oral health in primary care patients. Cochrane Database Syst Rev. 2020;10(10):CD004346. DOI
  10. NHS. How to keep your teeth clean (page last reviewed 30 June 2025). NHS
  11. Rajwani AR, Hawes SND, To A, Quaranta A, Rincon Aguilar JC. Effectiveness of Manual Toothbrushing Techniques on Plaque and Gingivitis: A Systematic Review. Oral Health Prev Dent. 2020;18(4):843-854. DOI
  12. Walsh T, Worthington HV, Glenny AM, Marinho VCC, Jeroncic A. Fluoride toothpastes of different concentrations for preventing dental caries. Cochrane Database Syst Rev. 2019;3(3):CD007868. DOI
  13. NHS. Dental abscess (page last reviewed 18 March 2026). NHS
  14. Worthington HV, MacDonald L, Poklepovic Pericic T, et al. Home use of interdental cleaning devices, in addition to toothbrushing, for preventing and controlling periodontal diseases and dental caries. Cochrane Database Syst Rev. 2019;4(4):CD012018. DOI

تاریخ بروز رسانی:   23 آبان 1405

تعداد بازدید:   ۲۴۴

 



چاپ