|
|
|
|
یکشنبه 14 تير 1405 بسیاری از افراد شنیدهاند که باید «هر شش ماه یکبار» جرمگیری کنند؛ اما آیا این فاصله برای همه درست است؟ واقعیت این است که سرعت تشکیل جرم، وضعیت لثه، عادتهای بهداشتی، سیگار و بیماریهایی مثل دیابت در افراد مختلف بسیار متفاوت است و فاصلهی مناسب جرمگیری هم باید براساس همین عوامل تعیین شود. در این مقاله براساس مرورهای کاکرین و راهنمای NICE توضیح میدهیم شواهد دربارهی فاصلهی جرمگیری و معاینه چه میگوید، چه کسانی به جرمگیری مکررتر نیاز دارند و چگونه میتوان فاصلهی شخصی مناسب را تعیین کرد.
نسخه صوتی این مقاله
هر چند وقت یکبار جرمگیری لازم است؟
فاصلهی جرمگیری برای همه یکسان نیست و باید براساس وضعیت لثه، میزان تشکیل جرم و عوامل خطر هر فرد تعیین شود. برای بسیاری از بزرگسالان سالم، ۶ تا ۱۲ ماه رایج است؛ افرادی با بیماری لثه، سیگار، دیابت یا جرمسازی سریع ممکن است به فاصلهی کوتاهتر، مثلاً ۳ تا ۴ ماه، نیاز داشته باشند.
راهنمای NICE توصیه میکند فاصلهی معاینههای دندانپزشکی برای هر بیمار جداگانه و براساس سطح بیماری و عوامل خطر تعیین شود؛ کوتاهترین فاصله برای همه ۳ ماه و طولانیترین فاصله برای بزرگسالان ۲۴ ماه و برای زیر ۱۸ سال ۱۲ ماه است [1].
برای آشنایی کامل با جرمگیری و بهداشت دهان، راهنمای جرمگیری و بهداشت دهان را ببینید.
- فاصلهی جرمگیری فردی است، نه ثابت.
- NICE: فاصلهی معاینه بین ۳ تا ۲۴ ماه، براساس خطر.
- در بزرگسالان سالم، جرمگیری ۶ و ۱۲ ماهه تفاوت مهمی در التهاب لثه نداشت.
- جرمگیری ۶ ماهه جرم را کمی بیشتر از ۱۲ ماهه کاهش داد.
- بیماری لثه، سیگار و دیابت فاصلهی کوتاهتر میخواهند.
شواهد علمی دربارهی جرمگیری دورهای
مرور کاکرین ۲۰۱۸ نشان داد در بزرگسالان بدون بیماری شدید لثه که مرتب به دندانپزشک مراجعه میکنند، جرمگیری و پولیش دورهای در ۲ تا ۳ سال تفاوت مهمی در التهاب لثه، عمق پاکت و کیفیت زندگی ایجاد نکرد، اما مقدار جرم را کمی کاهش داد.
در این مرور با دو کارآزمایی و ۱٬۷۱۱ شرکتکننده، جرمگیری ۶ و ۱۲ ماهه در مقایسه با عدم برنامهی منظم، تفاوت کمی در التهاب لثه داشت (شواهد با قطعیت بالا)؛ جرمگیری ۶ ماهه جرم را کمی بیشتر از ۱۲ ماهه کاهش داد، اما اهمیت بالینی این کاهش روشن نیست [2]. شرکتکنندگانی که جرمگیری منظم داشتند، احساس تمیزی بیشتری در دهان گزارش کردند (قطعیت پایین) [2].
نکتهی مهم
این نتایج برای بزرگسالان بدون بیماری شدید لثه است. در بیماری لثه (پریودنتیت)، جرمگیری عمقی و مراقبتهای دورهای بخشی از درمان است و فاصلهی آن را دندانپزشک تعیین میکند.
فاصلهی معاینههای دندانپزشکی
مرور کاکرین ۲۰۲۰ نشان داد در بزرگسالانی که مرتب مراجعه میکنند، تفاوت مهمی میان معاینهی ۶ ماهه، ۲۴ ماهه یا براساس خطر در پوسیدگی، خونریزی لثه و کیفیت زندگی در ۴ سال وجود نداشت. برای کودکان و نوجوانان، شواهد قطعی نیست.
این یافتهها از مرور کاکرین فی و همکاران است که شواهد با قطعیت بالا را برای مقایسهی معاینهی براساس خطر با ۶ ماهه در بزرگسالان گزارش کرد [3]. نتیجه این است که فاصلهی ثابت ۶ ماهه برای همه ضروری نیست، اما ارزیابی خطر در هر معاینه برای تعیین فاصلهی بعدی اهمیت دارد.
چه عواملی فاصلهی جرمگیری را کوتاهتر میکند؟
بیماری لثه یا سابقهی آن، سیگار و قلیان، دیابت، بارداری، ارتودنسی ثابت، تشکیل سریع جرم، بهداشت دهان ضعیف، داروهایی که دهان را خشک میکنند و ایمپلنت یا پروتز ثابت از عواملی هستند که ممکن است فاصلهی کوتاهتری برای جرمگیری لازم کنند.
عوامل و فاصلهی پیشنهادی رایج
| وضعیت |
فاصلهی رایج |
| لثهی سالم، جرم کم، بهداشت خوب |
۱۲ ماه یا بیشتر |
| جرم متوسط، التهاب خفیف لثه |
۶ ماه |
| بیماری لثهی درمانشده |
۳ تا ۴ ماه |
| سیگار، دیابت، ارتودنسی ثابت |
۳ تا ۶ ماه |
| تشکیل سریع جرم |
براساس معاینه |
این جدول راهنمای کلی است و فاصلهی دقیق را دندانپزشک براساس معاینه تعیین میکند. راهنمای NICE تأکید میکند فاصله باید در هر معاینه بازبینی شود [1].
چرا بعضی افراد زودتر جرم میگیرند؟
جرم از سفت شدن پلاک میکروبی با مواد معدنی بزاق ایجاد میشود. ترکیب بزاق، میزان پلاک باقیمانده پس از مسواک، سیگار، نوع رژیم غذایی و وضعیت قرارگیری دندانها، سرعت تشکیل جرم را تعیین میکند. پشت دندانهای جلوی پایین و سطح بیرونی دندانهای آسیای بالا محلهای رایج تجمع جرماند.
جرم پس از تشکیل با مسواک برداشته نمیشود و فقط با جرمگیری حرفهای پاک میشود. مرور کاکرین نشان داد جرمگیری منظم مقدار جرم را کاهش میدهد [2]؛ اما پیشگیری از تشکیل جرم با تمیز کردن روزانهی دقیق، مؤثرترین راه است.
جرمگیری در بیماری لثه
در بیماری لثه (پریودنتیت)، جرمگیری فقط تمیز کردن سطحی نیست؛ جرمگیری عمقی زیر لثه و صاف کردن سطح ریشه بخشی از درمان است و پس از آن، مراقبت دورهای معمولاً هر ۳ تا ۴ ماه انجام میشود تا بیماری کنترل بماند.
بیماری شدید لثه بسیار شایع است؛ براساس مطالعهی بار جهانی بیماریها ۲۰۲۱، بیش از یک میلیارد نفر در جهان به پریودنتیت شدید مبتلا هستند [4]. در این بیماران، فاصلهی مراقبت دورهای را دندانپزشک براساس پاسخ به درمان تعیین میکند.
نشانههایی که میگوید زمان جرمگیری رسیده است
خونریزی لثه هنگام مسواک یا نخ دندان، رسوب زرد یا قهوهای سفت پشت دندانهای جلوی پایین، بوی بد دهان پایدار، قرمزی یا تورم لثه، احساس زبری روی دندانها و تغییر رنگ ناشی از چای، قهوه یا سیگار از نشانههای رایج نیاز به جرمگیریاند.
- خونریزی لثه هنگام مسواک یا نخ دندان
- رسوب سفت زرد یا قهوهای
- بوی بد دهان پایدار
- قرمزی یا تورم لثه
- زبری سطح دندانها
- تغییر رنگ دندانها
اگر این نشانهها را دارید، منتظر نوبت دورهای نمانید و برای معاینه مراجعه کنید.
نقش مراقبت روزانه در فاصلهی جرمگیری
مسواک دو بار در روز به مدت حدود ۲ دقیقه با خمیردندان فلورایددار و تمیز کردن روزانهی بین دندانها با نخ یا برس بیندندانی، پلاک را پیش از تبدیل به جرم برمیدارد و فاصلهی لازم برای جرمگیری را طولانیتر میکند.
سرویس سلامت ملی بریتانیا مسواک دو بار در روز به مدت حدود ۲ دقیقه با خمیردندان دستکم ۱۳۵۰ ppm فلوراید را برای بزرگسالان توصیه میکند [5]. مرور کاکرین نشان داد نخ دندان یا برس بیندندانی در کنار مسواک ممکن است التهاب لثه یا پلاک را بیشتر از مسواک بهتنهایی کاهش دهد [6].
آیا مسواک برقی فاصلهی جرمگیری را تغییر میدهد؟
مسواک برقی، بهویژه انواع چرخشی-نوسانی و سونیک، در مطالعات پلاک و خونریزی لثه را بیشتر از مسواک دستی کاهش داده است. این ممکن است به کاهش تجمع جرم کمک کند، اما جایگزین جرمگیری حرفهای در افرادی که جرم دارند نیست.
متاآنالیز ۲۰۲۶ با ۳۷ کارآزمایی نشان داد مسواکهای برقی کاهش بیشتری در خونریزی لثه و پلاک نسبت به مسواک دستی داشتند و انواع چرخشی-نوسانی و سونیک پرفرکانس مؤثرترین بودند [7]. سرویس سلامت ملی بریتانیا میگوید نوع مسواک (برقی یا دستی) اهمیت ندارد، اما برخی افراد با مسواک برقی راحتتر تمیز میکنند [5].
تعیین فاصلهی شخصی با دندانپزشک
در هر معاینه، دندانپزشک وضعیت لثه، میزان جرم، پوسیدگی، عادتهای بهداشتی و عوامل خطر را بررسی میکند و فاصلهی مراجعهی بعدی را پیشنهاد میدهد. این فاصله ثابت نیست و با بهبود یا بدتر شدن وضعیت، تغییر میکند.
- معاینه — لثه، جرم، پوسیدگی.
- ارزیابی خطر — سیگار، دیابت، سابقهی بیماری لثه.
- جرمگیری در صورت نیاز
- آموزش بهداشت — تمرکز بر نقاط ضعف.
- تعیین فاصلهی بعدی — ۳ تا ۲۴ ماه براساس خطر.
راهنمای NICE توصیه میکند این ارزیابی با بیمار در میان گذاشته شود و در هر جلسه بازبینی شود [1].
باورهای نادرست دربارهی فاصلهی جرمگیری
باورهایی مثل «جرمگیری مکرر دندان را لق میکند»، «اگر لثهام خونریزی ندارد، جرم ندارم» و «یک بار جرمگیری برای چند سال کافی است» نادرستاند. فاصلهی مناسب، براساس معاینه و عوامل خطر هر فرد تعیین میشود.
باور و واقعیت
| باور |
واقعیت |
| جرمگیری دندان را لق میکند |
جرم و بیماری لثه عامل لقیاند؛ پس از برداشتن جرم، گاهی لقی قبلی بیشتر احساس میشود |
| خونریزی ندارم پس جرم ندارم |
در سیگاریها خونریزی ممکن است کمتر دیده شود |
| هر ۶ ماه برای همه لازم است |
فاصله باید براساس خطر تعیین شود |
| یک بار جرمگیری برای همیشه کافی است |
جرم دوباره تشکیل میشود |
مرورهای کاکرین نشان دادهاند که فاصلهی ثابت برای همه لازم نیست [2] [3]، اما این به معنی کنار گذاشتن معاینه نیست؛ راهنمای NICE طولانیترین فاصله را برای بزرگسالان ۲۴ ماه میداند [1].
سوالات متداول
فاصله فردی است؛ برای بسیاری از بزرگسالان سالم ۶ تا ۱۲ ماه و برای افراد با بیماری لثه، سیگار یا دیابت ممکن است ۳ تا ۴ ماه باشد.
برای همه نه. مرور کاکرین در بزرگسالان سالم تفاوت مهمی در التهاب لثه میان جرمگیری ۶ و ۱۲ ماهه پیدا نکرد.
طبق راهنمای NICE، بین ۳ تا ۲۴ ماه برای بزرگسالان و حداکثر ۱۲ ماه برای زیر ۱۸ سال، براساس خطر.
به دلیل ترکیب بزاق، پلاک باقیمانده، سیگار، رژیم غذایی و وضعیت قرارگیری دندانها.
نه. جرم پس از سفت شدن فقط با جرمگیری حرفهای برداشته میشود.
معمولاً هر ۳ تا ۴ ماه پس از درمان اولیه؛ فاصله را دندانپزشک تعیین میکند.
خونریزی لثه، رسوب سفت زرد یا قهوهای، بوی بد دهان، قرمزی لثه و زبری سطح دندانها.
ممکن است به کاهش پلاک و التهاب لثه کمک کند، اما جایگزین جرمگیری حرفهای نیست.
بله. سیگار با تشکیل بیشتر جرم و رنگ و خطر بیشتر بیماری لثه همراه است.
کلینیک دندانپزشکی حضرت زهرا (س) در خیابان شریعتی، روبهروی بلوار میرداماد، خدمات جرمگیری و بهداشت دهان ارائه میدهد.
دکتر محمدایمان نقشیزادیان
جراح دندانپزشک
شماره نظام پزشکی: ۱۴۹۸۶۰
آخرین بازبینی: ۱۴ تیر ۱۴۰۵
منابع
- National Institute for Health and Care Excellence. Dental checks: intervals between oral health reviews. Clinical guideline CG19. NICE
- Lamont T, Worthington HV, Clarkson JE, Beirne PV. Routine scale and polish for periodontal health in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2018;12(12):CD004625. DOI
- Fee PA, Riley P, Worthington HV, Clarkson JE, Boyers D, Beirne PV. Recall intervals for oral health in primary care patients. Cochrane Database Syst Rev. 2020;10(10):CD004346. DOI
- Wu L, Huang CM, Wang Q, Wei J, Xie L, Hu CY. Burden of severe periodontitis: new insights based on a systematic analysis from the Global Burden of Disease Study 2021. BMC Oral Health. 2025;25(1):861. DOI
- NHS. How to keep your teeth clean (page last reviewed 30 June 2025). NHS
- Worthington HV, MacDonald L, Poklepovic Pericic T, et al. Home use of interdental cleaning devices, in addition to toothbrushing, for preventing and controlling periodontal diseases and dental caries. Cochrane Database Syst Rev. 2019;4(4):CD012018. DOI
- Suvan J, Van der Weijden GA, Slot DE, et al. Management of Dental Biofilm-Induced Gingivitis: Oral Hygiene Instruction, Behavioural Strategies and Self-Performed Mechanical Oral Hygiene-A Systematic Review and Meta-Analysis. J Clin Periodontol. 2026. DOI
|
تاریخ بروز رسانی:
22 آبان 1405
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
چاپ
|
|