|
|
|
|
شنبه 17 امرداد 1405
دندان ترک خورده همیشه با یک شکستگی آشکار همراه نیست. گاهی فقط دردی کوتاه و تیز هنگام جویدن یا حساسیت به سرما نشانهی آن است و همین باعث میشود تشخیص آن دیر انجام شود. ترکهای دندان انواع مختلفی دارند؛ بعضی فقط در مینا هستند و درمانی لازم ندارند و بعضی تا ریشه پیش می‌روند و ممکن است دندان را از دست بدهند. در این مقاله انواع ترک دندان، علائم ترک دندان، روش‌های تشخیص، درمان دندان ترک خورده و عواملی را که هزینه‌ی درمان را تعیین می‌کنند توضیح می‌دهیم.
دندان ترک خورده چیست و چه انواعی دارد؟
دندان ترک خورده دندانی است که در آن شکافی در مینا، عاج یا ریشه ایجاد شده است. انجمن اندودانتیست‌های آمریکا (AAE) ترکهای طولی را در پنج گروه دسته‌بندی میکند: خطوط سطحی مینا، شکستگی کاسپ، دندان ترک خورده، دندان دوشاخهشده و شکستگی عمودی ریشه. درمان هر نوع متفاوت است.
پنج نوع ترک طولی دندان
| نوع |
محل و ویژگی |
درمان کلی |
| خطوط سطحی مینا |
فقط در مینا؛ معمولاً بدون درد |
درمان لازم ندارد مگر به دلیل ظاهر |
| شکستگی کاسپ |
از تاج شروع میشود و یک کاسپ را جدا میکند |
برداشتن کاسپ و ترمیم مستقیم یا آنله و روکش |
| دندان ترک خورده |
ترک ناقص از تاج به سمت ریشه |
بسته به وضعیت عصب؛ ترمیمی که کاسپ‌ها را بپوشاند |
| دندان دوشاخهشده |
ترک کامل که دندان را به دو قسمت جدا میکند |
دندان سالم نمی‌ماند؛ گاهی بخشی قابل حفظ است |
| شکستگی عمودی ریشه |
از ریشه شروع میشود؛ اغلب در دندان درمان‌ریشه‌شده |
معمولاً کشیدن دندان یا برداشتن ریشه‌ی شکسته |
این دسته‌بندی از راهنمای انجمن اندودانتیست‌های آمریکا گرفته شده است [1]. اهمیت آن در این است که «ترک» یک تشخیص واحد نیست و درمان و پیش‌آگهی هر نوع کاملاً متفاوت است. برای آشنایی با انواع ترمیم دندان، راهنمای ترمیم دندان را ببینید.
- ترکهای دندان انواع مختلفی دارند و درمان هرکدام فرق میکند.
- درد کوتاه و تیز هنگام جویدن یا رها کردن فشار، و حساسیت به سرما از علائم شایع است.
- ترکها خودبهخود ترمیم نمیشوند و ممکن است با گذشت زمان پیشرفت کنند.
- تشخیص زودتر شانس حفظ دندان را بیشتر میکند.
- هزینه‌ی درمان به نوع ترک، نیاز به درمان ریشه و نوع ترمیم بستگی دارد.
علائم ترک دندان چیست؟
شایعترین علامت، درد تیز و کوتاه هنگام جویدن یا هنگام رها کردن فشار گاز گرفتن است. حساسیت کوتاه به سرما هم شایع است. خطوط سطحی مینا معمولاً دردی ندارند و شکستگی عمودی ریشه ممکن است تا ایجاد عفونت علامت چندانی نداشته باشد.
طبق راهنمای انجمن اندودانتیست‌های آمریکا، در دندان ترک خورده درد تیز هنگام جویدن، چه هنگام فشار و چه هنگام رها کردن آن، و درد کوتاه با سرما الگوی کلاسیک است؛ اما علائم می‌تواند از خفیف تا درد خودبهخودی شدید، التهاب عصب یا آبسه متغیر باشد [1]. در شکستگی کاسپ نیز درد هنگام گاز گرفتن و حساسیت به سرما ممکن است وجود داشته باشد [1].
- درد تیز و کوتاه هنگام جویدن، بهویژه در یک نقطه‌ی مشخص
- درد هنگام رها کردن فشار گاز گرفتن
- حساسیت کوتاه به سرما
- دردی که می‌آید و می‌رود و پیدا کردن دندان مسبب آن دشوار است
- در موارد پیشرفته‌تر: درد خودبهخودی، تورم لثه یا آبسه
علائمی که نیاز به مراجعهی فوری دارند
اگر درد خودبهخودی شدید دارید، صورت یا لثه متورم شده، تب کرده‌اید یا قطعهای از دندان جدا شده و لق است، بدون انتظار با کلینیک تماس بگیرید. این علائم ممکن است نشانهی درگیری عصب یا عفونت باشد.
چه عواملی باعث ترک خوردن دندان می‌شوند؟
ترک دندان معمولاً حاصل فشار مکرر یا ناگهانی بر دندانی است که ساختارش ضعیف شده است. ترمیم‌های بزرگ، دندانهای درمان ریشهشده، دندان‌قروچه، جویدن اجسام سخت و ضربه از عوامل شایعی هستند که در ارزیابی بالینی بررسی می‌شوند.
دندانی که بخش زیادی از بافتش را به دلیل پوسیدگی یا ترمیم قبلی از دست داده، در برابر نیروی جویدن آسیب‌پذیرتر است. شکستگی عمودی ریشه تقریباً همیشه در دندان‌هایی دیده میشود که قبلاً درمان ریشه شده‌اند [1]. عادت‌هایی مثل جویدن یخ یا اجسام سخت و دندان‌قروچه نیز بار بیشتری بر دندان وارد می‌کنند و در معاینه بررسی می‌شوند.
ترک دندان چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص ترک دندان ترکیبی از شرححال، معاینه با بزرگنمایی، تاباندن نور، آزمون گاز گرفتن، بررسی عمق لثه، آزمونهای عصب و تصویربرداری است. ترکها اغلب در رادیوگرافی دیده نمیشوند، به همین دلیل تشخیص آن‌ها ممکن است چند مرحله لازم داشته باشد.
در راهنمای انجمن اندودانتیست‌های آمریکا، تاباندن نور برای جدا کردن خطوط سطحی مینا از ترک واقعی به کار می‌رود: نور از خط سطحی عبور میکند، اما ترک واقعی جلوی عبور آن را می‌گیرد. آزمون ایجاد فشار جداکننده بر دو طرف ترک، نشان می‌دهد قطعهای جدا و متحرک است یا نه. در شکستگی عمودی ریشه، عمق پاکت باریک و منفرد در لثه و وجود مجرای ترشح در دندان درمان ریشهشده نشانهی مهمی است و رادیوگرافی به‌ندرت جدایی قطعات را نشان می‌دهد [1].
همین راهنما تأکید میکند که پیدا کردن ترک فقط بخشی از تشخیص است و وضعیت عصب و بافت‌های اطراف ریشه باید جداگانه با آزمونهای لازم مشخص شود، چون درمان به آن بستگی دارد [1].
روش‌های درمان دندان ترک خورده کدام‌اند؟
درمان به نوع ترک و وضعیت عصب بستگی دارد: خطوط سطحی مینا درمانی لازم ندارند؛ در شکستگی کاسپ، کاسپ برداشته و دندان ترمیم میشود؛ در دندان ترک خورده، ترمیمی که کاسپ‌ها را بپوشاند و در صورت لزوم درمان ریشه انجام میشود؛ و در دندان دوشاخهشده یا شکستگی عمودی ریشه، اغلب کشیدن لازم است.
درمان بر اساس نوع ترک
| نوع ترک |
درمان معمول |
نکته |
| خطوط سطحی مینا |
درمان لازم نیست |
فقط در صورت نگرانی ظاهری |
| شکستگی کاسپ |
برداشتن کاسپ و ترمیم مستقیم یا آنله و روکش |
درمان ریشه فقط اگر عصب درگیر شده باشد |
| دندان ترک خورده |
ترمیمی که کاسپ‌ها را بپوشاند؛ درمان ریشه در صورت لزوم |
پیش‌آگهی نامطمئن است و باید به بیمار گفته شود |
| دندان دوشاخهشده |
کشیدن یا برداشتن قطعه‌ی کوچک و حفظ بقیه در برخی موارد |
دندان به‌صورت کامل حفظ نمی‌شود |
| شکستگی عمودی ریشه |
کشیدن یا برداشتن ریشه‌ی شکسته در دندان چندریشه |
روشی برای حفظ ریشه‌ی شکسته اثبات نشده |
ترمیم دندان فقط برای پوسیدگی نیست و برای ترمیم لب‌پریدگی‌ها و ترکهای جزئی هم به کار می‌رود [2]. وقتی ترمیمی لازم است که کاسپ‌ها را بپوشاند، آنله یا روکش انتخاب میشود؛ در مرور سیستماتیکی درباره‌ی اینله، آنله و اورلی‌های سرامیکی، بقای ده‌ساله حدود ۹۱ درصد گزارش شد [3]. این عدد مربوط به دندانهای ترمیم‌شده به‌طور کلی است، نه فقط دندانهای ترک خورده.
این خلاصه بر اساس راهنمای انجمن اندودانتیست‌های آمریکاست؛ همین راهنما می‌گوید روش‌های چسبنده می‌توانند ساختار ضعیف‌شده‌ی دندان را تقویت کنند و درمان ریشه فقط وقتی لازم است که ترک به اتاقک عصب رسیده یا التهاب برگشت‌ناپذیر عصب ایجاد کرده باشد [1].
- شروع: تشخیص نوع ترک و وضعیت عصب
- آیا ترک فقط در مینا است و دردی ندارد؟
- بله: معمولاً درمانی لازم نیست؛ پیگیری.
- خیر: ادامه‌ی ارزیابی.
- آیا قطعه‌ها کاملاً جدا شده‌اند یا ترک از ریشه شروع شده است؟
- بله: معمولاً کشیدن دندان یا برداشتن بخش شکسته.
- خیر: ترمیمی که کاسپ‌ها را بپوشاند؛ درمان ریشه اگر عصب درگیر باشد.
آیا دندان ترک خورده قابل نجات است؟
بسیاری از دندانهای ترک خورده قابل نگهداریاند، اما پیش‌آگهی به نوع و عمق ترک بستگی دارد. ترکها ترمیم نمیشوند و ممکن است پیشرفت کنند. در مرور سیستماتیک، بقای یکسالهی دندانهای عقب ترک خوردهی درمان ریشهشده حدود ۸۸ درصد بود و پاکت لثه در محل ترک خطر از دست رفتن دندان را بیشتر کرد.
راهنمای انجمن اندودانتیست‌های آمریکا یادآوری میکند که ترکها خودبهخود بهبود نمی‌یابند و معمولاً با گذشت زمان بزرگتر می‌شوند؛ بنابراین تشخیص زودتر شانس حفظ دندان را بیشتر میکند [1]. همین راهنما به مطالعه‌ای اشاره دارد که در آن حدود یک‌پنجم دندانهای ترک خورده‌ای که فقط روکش شدند، ظرف شش ماه به درمان ریشه نیاز پیدا کردند [1].
یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز درباره‌ی دندانهای عقب ترک خورده که درمان ریشه شده بودند، بقای یک‌ساله را حدود ۸۸ درصد و موفقیت یک‌ساله را حدود ۸۲ درصد گزارش کرد؛ وجود پاکت لثه در محل ترک خطر از دست رفتن دندان را افزایش داد و نویسندگان درمان ریشه را گزینه‌ای مناسب برای این دندان‌ها دانستند [4]. این مطالعات پیگیری کوتاه‌مدت داشتند و برای پیش‌بینی بلندمدت باید با احتیاط تفسیر شوند [4].
دو دندان ترک خورده
بیمار الف چند هفته است هنگام جویدن در یک نقطه دردی تیز حس میکند؛ در معاینه، ترکی در تاج دیده میشود که به ریشه نرسیده و عصب سالم است. با ترمیمی که کاسپ‌ها را بپوشاند، دندان او قابل حفظ است. بیمار ب ماه‌ها درد را نادیده گرفته و حالا لثه‌ی کنار دندان متورم شده و در معاینه پاکت عمیق باریکی دیده میشود. پیش‌آگهی دندان او بسیار ضعیف‌تر است. تفاوت اصلی آن‌ها زمان مراجعه بود.
هزینه‌ی درمان دندان ترک خورده به چه عواملی بستگی دارد؟
هزینه‌ی درمان دندان ترک خورده عدد ثابتی ندارد و به نوع و عمق ترک، نیاز به درمان ریشه، نوع ترمیم مانند ترمیم مستقیم، آنله یا روکش، جنس ترمیم و در موارد شدید به کشیدن و جایگزینی دندان بستگی دارد. برآورد دقیق فقط پس از معاینه ممکن است.
عوامل مؤثر بر هزینه‌ی درمان
| عامل |
اثر بر برنامه‌ی درمان |
| نوع ترک |
از پیگیری ساده تا کشیدن دندان متفاوت است |
| وضعیت عصب |
در صورت درگیری عصب، درمان ریشه اضافه میشود |
| نوع ترمیم |
ترمیم مستقیم، آنله یا روکش جلسات و ساخت متفاوتی دارند |
| جنس ترمیم |
کامپوزیت، سرامیک یا مواد دیگر |
| تشخیص |
ممکن است تصویربرداری یا آزمونهای بیشتری لازم شود |
| کشیدن و جایگزینی |
اگر دندان قابل حفظ نباشد، درمان جایگزین مطرح میشود |
به همین دلیل در این مقاله عدد قیمت ذکر نمی‌شود. برای آشنایی با انواع ترمیم و عوامل مؤثر بر هزینه‌ی آن، صفحه‌ی ترمیم دندان را ببینید.
چگونه از ترک خوردن دندان پیشگیری کنیم؟
پیشگیری کامل همیشه ممکن نیست، اما کاهش فشارهای غیرعادی به دندان کمک میکند: پرهیز از جویدن یخ و اجسام سخت، بررسی و کنترل دندان‌قروچه، ترمیم به‌موقع پوسیدگی‌ها و پوشاندن کاسپ‌های ضعیف در دندانهای پرترمیم یا درمان ریشهشده.
- از جویدن یخ، هسته و اجسام سخت و باز کردن بسته‌ها با دندان خودداری کنید.
- اگر دندان‌قروچه دارید، درباره‌ی محافظ شبانه با جراح دندانپزشک مشورت کنید.
- پوسیدگی‌ها را زود درمان کنید تا ترمیم‌های بزرگ لازم نشود.
- در دندان‌هایی که ترمیم بزرگ یا درمان ریشه دارند، درباره‌ی ترمیمی که کاسپ‌ها را بپوشاند بپرسید.
- هر درد کوتاه و تکرارشونده هنگام جویدن را جدی بگیرید و زود مراجعه کنید.
نسخه صوتی این مقاله
سوالات متداول
شایعترین علامت درد تیز و کوتاه هنگام جویدن یا رها کردن فشار گاز گرفتن است. حساسیت کوتاه به سرما هم شایع است. در موارد پیشرفته ممکن است درد خودبهخودی، تورم لثه یا آبسه ایجاد شود. خطوط سطحی مینا معمولاً دردی ندارند.
نه. ترکهای دندان خودبهخود ترمیم نمیشوند و ممکن است با گذشت زمان بزرگتر شوند. به همین دلیل تشخیص و درمان زودتر شانس حفظ دندان را بیشتر میکند.
درمان به نوع ترک و وضعیت عصب بستگی دارد. خطوط سطحی مینا درمانی لازم ندارند، شکستگی کاسپ با ترمیم یا آنله درمان میشود، دندان ترک خورده معمولاً ترمیمی می‌خواهد که کاسپ‌ها را بپوشاند و گاهی درمان ریشه، و دندان دوشاخهشده یا شکستگی عمودی ریشه اغلب به کشیدن نیاز دارد.
نه. درمان ریشه فقط وقتی لازم است که ترک به عصب رسیده باشد یا التهاب برگشت‌ناپذیر عصب ایجاد کرده باشد. با این حال در برخی دندان‌هایی که فقط روکش شده‌اند، بعداً درمان ریشه لازم شده است؛ به همین دلیل پیگیری اهمیت دارد.
اغلب نه. بسیاری از ترکها در رادیوگرافی معمولی دیده نمیشوند. تشخیص با ترکیب شرححال، معاینه با بزرگنمایی، تاباندن نور، آزمون گاز گرفتن، بررسی عمق لثه و آزمونهای عصب انجام میشود.
بسیاری از دندانهای ترک خورده قابل نگهداریاند، بهویژه اگر ترک به ریشه نرسیده باشد. در یک مرور سیستماتیک، بقای یکسالهی دندانهای عقب ترک خوردهی درمان ریشهشده حدود ۸۸ درصد بود. دندان دوشاخهشده یا دارای شکستگی عمودی ریشه معمولاً قابل حفظ کامل نیست.
هزینه عدد ثابتی ندارد و به نوع ترک، نیاز به درمان ریشه، نوع و جنس ترمیم و در موارد شدید به کشیدن و جایگزینی دندان بستگی دارد. برآورد دقیق فقط پس از معاینه و تشخیص نوع ترک ممکن است.
ترک معمولاً حاصل فشار مکرر یا ناگهانی بر دندانی است که ساختارش ضعیف شده است. ترمیم‌های بزرگ، دندانهای درمان ریشهشده، دندان‌قروچه، جویدن اجسام سخت و ضربه از عوامل شایع هستند.
دردی که هنگام رها کردن فشار گاز گرفتن احساس میشود، یکی از علائم کلاسیک دندان ترک خورده است. این علامت تشخیص قطعی نیست و برای بررسی آن باید معاینه شوید.
اگر درد خودبهخودی شدید، تورم صورت یا لثه، تب یا لق شدن قطعهای از دندان دارید، بدون انتظار با کلینیک تماس بگیرید. درد کوتاه و تکرارشونده هنگام جویدن هم دلیل خوبی برای مراجعهی زودتر است.
اگر هنگام جویدن دردی تیز و کوتاه حس می‌کنید یا به سرما حساس شده‌اید، معاینه‌ی زودتر شانس حفظ دندان را بیشتر میکند. می‌توانید نوبت بگیرید یا با کلینیک تماس بگیرید.
رزرو نوبت آنلاین
تماس با کلینیک
دکتر محمدایمان نقشی‌زادیان
جراح دندانپزشک
شماره نظام پزشکی: ۱۴۹۸۶۰
آخرین بازبینی: ۱۷ مرداد ۱۴۰۵
منابع
- Rivera E, Walton RE. Cracking the Cracked Tooth Code: Detection and Treatment of Various Longitudinal Tooth Fractures. Endodontics: Colleagues for Excellence. American Association of Endodontists; Summer 2008. AAE
- Cleveland Clinic. Dental Fillings. Health Library (medically reviewed; last updated May 13, 2024). Cleveland Clinic
- Morimoto S, et al. Survival Rate of Resin and Ceramic Inlays, Onlays, and Overlays: A Systematic Review and Meta-analysis. J Dent Res. 2016;95(9):985-994. DOI
- Olivieri JG, et al. Outcome and Survival of Endodontically Treated Cracked Posterior Permanent Teeth: A Systematic Review and Meta-analysis. J Endod. 2020;46(4):455-463. PubMed
|
تاریخ بروز رسانی:
8 آبان 1405
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
هزینه درمان ریشه چقدر است؟
پارسا
|
مطالب عالی
حسینی
|
این درمان را میشه بجای پرکردن با ماده سیاه انجام داد؟
امین
|
عالی
زهره صدف
|
امکان داره مراقبتهای پس از کشیدن دندان رو هم بزارید روی سایت
حسین
پاسخ مدیریت:با سلام بله حتما
|
|
|
 چاپ
|
|
مشاهده آدرس
مشاهده آدرس
مشاهده آدرس
